مبانی قانونی پرداخت حق پرستاری و حق همیاری ایثارگران چیست؟

تشریح مبانی قانونی پرداخت حق پرستاری و حق همیاری ایثارگران

شناسنامه قانون- توسط مدیرکل پذیرش و امور اداری بنیاد شهید و امور ایثارگران مبانی قانونی و وضعیت پرداخت حق پرستاری و حق همیاری ایثارگران تشریح شد.

مبانی قانونی حق پرستاری و حق همیاری

برای اینکه درباره حق پرستاری و حق همیاری برداشت دقیقی داشته باشیم، لازم است ابتدا به مبنای قانونی این دو پرداخت توجه کنیم. بر اساس ماده (۲۶) قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، دولت موظف است به منظور حمایت از سلامت جانبازان ۵۰ درصد و بالاتر، جانبازان اعصاب و روان و شیمیایی و جانبازان دارای محدودیت جسمی حرکتی که این موضوع به تشخیص کمیسیون پزشکی بنیاد تعیین می‌شود، با توجه به شدت و نوع ضایعات ناشی از مجروحیت و میزان مراقبتی که از جانباز صورت می‌گیرد، نسبت به برقراری و پرداخت حق پرستاری و حق همیاری اقدام کند و اعتبار مورد نیاز آن را در بودجه سنواتی پیش‌بینی کند.

بنابراین از ابتدا، موضوع حق پرستاری و حق همیاری در قانون با هدف حمایت از جانبازان واجد شرایط پیش‌بینی شده بود. در ادامه، با اصلاح ماده (۲۶) در سال ۱۳۹۵ وفق قانون برنامه ششم توسعه، دامنه این حمایت توسعه پیدا کرد و والدین، همسران و فرزندان شهدا که دارای بیماری‌های خاص، صعب‌العلاج یا محدودیت جسمی حرکتی باشند نیز پس از تأیید کمیسیون پزشکی بنیاد، مشمول این ماده شدند. همچنین در تبصره ۲ همین ماده، برای جانبازان ۲۵ درصد تا ۴۹ درصد نیز نحوه بهره‌مندی از حق پرستاری بر اساس ضریب K متناسب با درصد جانبازی تعیین شده است. بنابراین وقتی امروز درباره حق پرستاری صحبت می‌کنیم، باید توجه داشته باشیم که جامعه مشمول آن در طول زمان و بر اساس اصلاحات قانونی توسعه پیدا کرده و صرفاً به یک گروه محدود نمی‌شود.

نحوه تعیین و توزیع حق پرستاری جانبازان و خانواده شهدا

حق پرستاری بر اساس وضعیت فرد، شدت و نوع ضایعه و میزان مراقبت مورد نیاز تعیین می‌شود و پرداخت آن در قالب ضرایب مختلف K انجام می‌گیرد. در پرداخت‌های انجام‌شده، ضرایب حق پرستاری برای جانبازان و خانواده‌های معظم شهدا از ۰.۲۵K تا ۴K را شامل می‌شود. در حال حاضر مبلغ هر K معادل ۱۶۶,۲۵۵,۵۰۰ ریال (حداقل حقوق ماهیانه کارگری) است و میزان حق پرستاری هر فرد متناسب با ضریب تعیین‌شده برای وی محاسبه و پرداخت می‌شود. بنابراین برای مثال، مبلغ ۱K معادل ۱۶۶,۲۵۵,۵۰۰ ریال و مبلغ ۴K معادل ۶۶۵,۰۲۲,۰۰۰ ریال و ۰.۲۵ K معادل ۴۱،۵۶۳،۸۷۵ ریال در ماه است. در واقع ضریب K، مبنای تعیین میزان پرداخت حق پرستاری است و با توجه به وضعیت پزشکی، شدت و نوع ضایعه و میزان مراقبت مورد نیاز، ضریب مربوط به هر فرد تعیین می‌شود. بنابراین نمی‌توان یک مبلغ ثابت را به عنوان حق پرستاری همه جانبازان یا خانواده‌های شهدا در نظر گرفت.

در خصوص حق همیاری نیز باید میان ضریب حق پرستاری و مبلغ حق همیاری تفاوت قائل شد. حق همیاری صرفاً به جانبازان ۷۰ درصدی که ضریب حق پرستاری آنها ۲.۵K و بالاتر باشد تعلق می‌گیرد. بنابراین ۲.۵K یک ضابطه برای قرار گرفتن جانباز ۷۰ درصد در جامعه مشمول حق همیاری است و به معنای آن نیست که حق همیاری نیز بر مبنای همین ضریب یا تا سقف ۴K پرداخت می‌شود.

حق پرستاری جانبازان

در حال حاضر تعداد کل جانبازان در قید حیات ۶۰۳,۴۶۰ نفر است. از این تعداد، ۸۰,۳۰۳ نفر حق پرستاری دریافت می‌کنند. بنابراین تعداد دریافت‌کنندگان حق پرستاری معادل ۱۳.۳۱ درصد کل جانبازان در قید حیات است. البته این درصد نباید به عنوان درصد واجدان شرایط قانونی تفسیر شود؛ زیرا کل جامعه جانبازان با جامعه مشمول حق پرستاری یکسان نیست و برخورداری از این حق، تابع شرایط مقرر قانونی، وضعیت جسمی و پزشکی و تأیید مراجع ذی‌صلاح است. در مرداد ۱۴۰۵ متوسط مبلغ پرداختی ماهانه به هر یک از ۸۰,۳۰۳ جانباز دریافت‌کننده حق پرستاری ۱۴۸,۸۲۶,۱۳۶ ریال بوده است و حداقل معادل ۰.۲۵ K معادل ۴۱،۵۶۳،۸۷۵ ریال و حداکثر ۶۶۵,۰۲۲,۰۰۰ معادل ۴ k می‌باشد.

نکته مهم دیگر این است که حق پرستاری برای همه افراد یک مبلغ ثابت نیست. مبلغ پرداختی بر اساس ضرایب مختلف K تعیین می‌شود و در پرداخت‌های فعلی، ضرایب از ۰.۲۵K تا ۴K را شامل می‌شود. از مجموع ۸۰,۳۰۳ دریافت‌کننده، ۱,۶۹۹ نفر در ضریب ۰.۲۵K، تعداد ۴,۸۰۶ نفر در ضریب ۰.۳۰K، تعداد ۱۶,۴۱۲ نفر در ضریب ۰.۵۰K و تعداد ۲۴,۰۲۸ نفر در ضریب ۰.۷۰K قرار دارند. همچنین ۲۳,۰۱۵ نفر در ضریب ۱K، تعداد ۱۵۷ نفر در ضریب ۱.۲۵K، تعداد ۱,۷۵۵ نفر در ضریب ۱.۵۰K، تعداد ۵,۰۷۸ نفر در ضریب ۲K، تعداد ۸۱۷ نفر در ضریب ۲.۵۰K، تعداد ۱,۸۸۴ نفر در ضریب ۳K، تعداد ۱۲۶ نفر در ضریب ۳.۵۰K، تعداد ۴ نفر در ضریب ۳.۷۵K و تعداد ۱۵۹ نفر در ضریب ۴K قرار دارند و ۳۶۳ نفر نیز در گروه سایر ثبت شده‌اند. اگر به این اعداد نگاه کنیم، بیشترین فراوانی مربوط به ضریب ۰.۷۰K با ۲۴,۰۲۸ نفر با میانگین ۱۱۶،۳۷۸،۸۵۰ ریال است. پس از آن ضریب ۱K با ۲۳,۰۱۵ نفر و ضریب ۰.۵۰K با ۱۶,۴۱۲ نفر قرار دارند. در مجموع، این سه سطح یعنی ۰.۵۰K، ۰.۷۰K و ۱K، ۶۳,۴۵۵ نفر را شامل می‌شوند که معادل ۷۹.۰۲ درصد کل دریافت‌کنندگان حق پرستاری جانبازان است.

در این میان، جانبازان ۷۰ درصدی که ضریب حق پرستاری آنها ۲.۵K و بالاتر است، علاوه بر حق پرستاری، در صورت احراز شرایط مقرر، مشمول حق همیاری نیز می‌شوند. بنابراین باید میان ضریب حق پرستاری و مبلغ حق همیاری تفکیک قائل شد. ضریب ۲.۵K و بالاتر، مبنای ورود جانباز ۷۰ درصد به جامعه مشمول حق همیاری است و به معنای آن نیست که حق همیاری نیز بر اساس همین ضریب یا تا سقف ۴K پرداخت می‌شود. این آمار نشان می‌دهد که پرداخت حق پرستاری یک مبلغ یکسان برای همه جانبازان نیست و متناسب با وضعیت افراد و ضوابط مربوط، در سطوح مختلف انجام می‌شود.

حق همیاری و تفاوت آن با حق پرستاری

در خصوص حق همیاری نیز لازم است یک تفکیک مهم را مورد توجه قرار دهیم. حق همیاری یک پرداخت عمومی برای همه جانبازان و حتی همه جانبازان ۷۰ درصد نیست. جامعه مشمول این پرداخت، جانبازان ۷۰ درصدی هستند که ضریب حق پرستاری آنها ۲.۵K و بالاتر باشد. در خصوص حق همیاری نیز لازم است یک نکته مهم را مورد توجه قرار دهیم؛ برقراری حق همیاری منوط به تأیید وضعیت جانباز توسط کمیسیون پزشکی بنیاد است بنابراین ابتدا باید شرایط فرد برای دریافت حق پرستاری و ضریب مربوط به آن مشخص شود و در صورتی که جانباز ۷۰ درصد باشد و ضریب حق پرستاری وی ۲.۵K و بالاتر باشد، در جامعه مشمول حق همیاری قرار می‌گیرد.

در حال حاضر حق همیاری در دو عنوان همیاری ۱ و همیاری ۲ پرداخت می‌شود. در همیاری ۱، مبلغ پرداختی متناسب با نوع ضایعه و وضعیت جانباز تعیین می‌شود و در سه سطح ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال، ۲۴,۰۰۰,۰۰۰ ریال و ۳۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال پرداخت شده است. در آمار مرداد ۱۴۰۵، تعداد ۴۳۱ نفر مبلغ ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال، تعداد ۲,۱۳۳ نفر مبلغ ۲۴,۰۰۰,۰۰۰ ریال و تعداد ۱۶۴ نفر مبلغ ۳۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال دریافت کرده‌اند. در مجموع، ۲,۷۲۸ نفر از این نوع همیاری بهره‌مند هستند. در همیاری ۲ نیز دو سطح پرداخت وجود دارد. تعداد ۶۸۲ نفر معادل ۰.۵ K مبلغ ۸۳,۱۲۷,۷۵۰ ریال و تعداد ۱,۳۴۳ نفر معادل ۱ K مبلغ ۱۶۶,۲۵۵,۵۰۰ ریال دریافت می‌کنند. در مجموع ۲,۰۲۵ نفر در این بخش قرار دارند.

نکته مهم این است که نباید ضریب حق پرستاری را با مبلغ حق همیاری یکسان تلقی کرد. ضریب ۲.۵K و بالاتر، شرط قرار گرفتن جانباز ۷۰ درصد در جامعه مشمول حق همیاری یک است؛ در حالی که مبالغی که به عنوان حق همیاری پرداخت می‌شود، بر اساس نوع همیاری و وضعیت و ضایعه جانباز تعیین می‌شود. نکته دیگری که لازم است در خصوص حق همیاری روشن شود، سقف پرداخت این خدمت است. هیچ‌یک از جانبازان دریافت‌کننده حق همیاری، مبلغی بیش از ۱K بابت حق همیاری دریافت نمی‌کند. با توجه به اینکه در حال حاضر هر K معادل ۱۶۶,۲۵۵,۵۰۰ ریال است، بالاترین مبلغ پرداختی بابت حق همیاری ۱۶۶,۲۵۵,۵۰۰ ریال در ماه است که معادل ۱K است. بنابراین، اگر جایی مطرح می‌شود که حق همیاری تا ۴K پرداخت می‌شود، این موضوع با ساختار پرداخت فعلی مطابقت ندارد. ضریب ۴K مربوط به حق پرستاری است و نباید با سقف پرداخت حق همیاری اشتباه گرفته شود. در حق همیاری، بالاترین مبلغ پرداختی ۱K است.

از طرف دیگر، اینکه در حق پرستاری جانبازان ضرایب مختلف از ۰.۲۵K تا ۴K وجود دارد، به این معنا نیست که حق همیاری نیز تا ۴K پرداخت می‌شود. ۴K مربوط به بالاترین ضریب حق پرستاری است و نباید آن را به عنوان سقف یا ضریب پرداخت حق همیاری تلقی کرد. در واقع اگر بخواهیم وضعیت را به زبان ساده بیان کنیم، ابتدا جانباز بر اساس شرایط پزشکی و میزان مراقبت مورد نیاز، ضریب حق پرستاری خود را دریافت می‌کند و در مورد جانبازان ۷۰ درصدی که ضریب حق پرستاری آنها به ۲.۵K و بالاتر می‌رسد، امکان برخورداری از حق همیاری نیز مطرح می‌شود؛ سپس مبلغ حق همیاری متناسب با نوع و وضعیت جانباز تعیین و پرداخت می‌شود.

لازم به تأکید است که برخورداری از حق پرستاری و حق همیاری به هیچ عنوان ارتباطی با استان محل سکونت یا محل زندگی ایثارگر ندارد. این خدمات بر اساس وضعیت فرد، شدت و نوع ضایعات ناشی از جانبازی، میزان نیاز به مراقبت و پس از بررسی و تشخیص کمیسیون پزشکی بنیاد برقرار می‌شود. بنابراین معیار برخورداری از این خدمات، وضعیت پزشکی و احراز شرایط قانونی فرد است، نه استان محل زندگی یا محل تشکیل پرونده وی. به همین دلیل، فرآیند برقراری حق پرستاری و حق همیاری باید بر اساس ضوابط واحد و معیارهای پزشکی و قانونی برای ایثارگران واجد شرایط در سراسر کشور انجام شود.

حق پرستاری خانواده شهدا

در بخش خانواده معظم شهدا نیز لازم است ابتدا ابعاد جامعه هدف را روشن کنیم. در حال حاضر تعداد والدین شهدای در قید حیات ۸۹,۵۷۰ نفر، تعداد همسران شهدای در قید حیات ۶۲,۱۵۵ نفر و تعداد فرزندان شهدای در قید حیات ۱۷۷,۹۴۷ نفر است. بنابراین مجموع والدین، همسران و فرزندان شهدای در قید حیات ۳۲۹,۶۷۲ نفر است. از این تعداد، ۶۹,۸۴۶ نفر در آمار پرداخت حق پرستاری خانواده شهدا قرار دارند که معادل ۲۱.۱۹ درصد مجموع والدین، همسران و فرزندان شهدای در قید حیات است. البته برای ارائه درصد دقیق به تفکیک والدین، همسران و فرزندان، باید آمار دریافت‌کنندگان نیز به تفکیک این سه گروه در اختیار باشد و نمی‌توان بدون این تفکیک، درصد پوشش هر گروه را به صورت جداگانه اعلام کرد.در این بخش نیز متوسط مبلغ پرداختی ماهانه به هر یک از ۶۹,۸۴۶ دریافت‌کننده حق پرستاری خانواده شهدا ۹۲,۱۰۷,۷۲۷ ریال بوده که حداقل مبلغ پرداختی ۴۱,۵۶۳,۸۷۵ ریال و حداکثر مبلع ۳۳۲,۵۱۱,۰۰۰ ریال معادل ۲k می‌باشد.

وی ادامه داد: از مجموع ۶۹,۸۴۶ دریافت‌کننده، بیشترین فراوانی مربوط به ضریب ۰.۳۰K است که ۳۳,۶۶۸ نفر را شامل می‌شود و پس از آن ضریب ۰.۷۰K با ۲۱,۷۱۵ نفر قرار دارد. این دو گروه در مجموع ۵۵,۳۸۳ نفر را شامل می‌شوند که معادل ۷۹.۳۳ درصد دریافت‌کنندگان حق پرستاری خانواده شهدا است. بنابراین در این بخش نیز همانند جانبازان، نمی‌توان یک مبلغ ثابت را به همه دریافت‌کنندگان تعمیم داد و میزان پرداخت بر اساس ضوابط و شرایط تعیین‌شده انجام می‌شود.

تبیین موضوع استمرار حق پرستاری همسر جانبازان ۷۰ درصد پس از شهادت

یکی از موضوعاتی که در سال‌های گذشته در فرآیند پرداخت حقوق و مزایای جانبازان ۷۰ درصد با آن مواجه بودیم، وضعیت خانواده جانبازانی بود که پس از سال‌ها تحمل عوارض ناشی از جانبازی و دریافت حق پرستاری، جانباز به شهادت می‌رسید در این شرایط، با شهادت جانباز، طبیعتاً پرداخت‌هایی که به شخص جانباز تعلق داشت، از جمله حق پرستاری، متوقف می‌شد و همین موضوع می‌توانست باعث کاهش قابل توجه دریافتی خانواده شود. در واقع خانواده‌ای که سال‌ها با شرایط خاص جسمی و مراقبتی جانباز زندگی کرده بود، پس از شهادت وی با یک افت ناگهانی در سطح دریافتی مواجه می‌شد و این مسئله از نظر معیشتی برای خانواده قابل توجه بود.

به همین دلیل، این موضوع به عنوان یک چالش جدی مورد توجه مدیران بنیاد قرار گرفت و با هدف حمایت از خانواده جانبازان ۷۰ درصد، موضوع استمرار حق پرستاری برای همسر این جانبازان پس از شهادت آنان در سنوات گذشته مطرح و پیگیری شد. که تاکنون منتج به نتیجه‌ای نشده، در همین چارچوب، مصوبه هیئت امنای بنیاد برای استمرار این حمایت برای همسران جانبازان مشمول و برای یک دوره زمانی مشخص و محدود برای گذار از شرایط سخت اولیه اخذ شد که پیش‌نیاز لازم برای اجرای این مورد پیشنهاد و تصویب قوانین مرتبط در مجلس شورای اسلامی است.