آیین نامه اجرایی نحوه استفاده از فناوری های نوین در فرآیندهای قضایی

بخشنامه رییس قوه قضاییه درخصوص آیین نامه اجرایی نحوه استفاده از فناوری های نوین در فرآیندهای قضایی

در اجرای بند الف ماده ۱۱۳ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و سند تحول و تعالی قوه قضائیه به منظور توسعه هوشمندسازی و استفاده از فناوری‌های نوین در اتخاذ تصمیمات قضایی، «آیین نامه اجرایی نحوه استفاده از فناوری‌های نوین در فرآیندهای قضائی» به شرح مواد آتی است.

آیین نامه اجرایی نحوه استفاده از فناوری های نوین در فرآیندهای قضایی

ماده ۱- تعاریف و اختصارات در این آیین نامه به شرح زیر است:

الف- مرکز: مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه؛
ب- شورای راهبری دادرسی الکترونیکی: شورای موضوع ماده ۶۴۹ قانون آیین دادرسی کیفری؛
پ- سامانه: سامانه هایی که توسط مرکز راه اندازی شده است از قبیل سامانه خدمات الکترونیکی قضائی(سخا) و سامانه مدیریت پرونده قضایی(سمپ)؛
ت- فرآیندهای قضائی: مجموعه ای از اقدامات و تصمیمات مرتبط با دادرسی، اجرای احکام یا سایر امور قضائی ایجادکننده یک خدمت به مراجعان یا اجرای تکالیف قانونی قوه قضائیه؛
ث- فناوری‌های نوین: مجموعه ای از دانش فنی و نوآوری ها که قابلیت ایجاد تغییرات اساسی در فرآیندها، سامانه ها و ساختارهای موجود را دارند، مانند فناوری‌های نانو، زیستی، اطلاعات، شناختی، هوش مصنوعی؛
ج- هوش مصنوعی: به توانایی ماشین برای انجام عملکردهای خودکار و نظام مند ازجمله یادگیری، درک، استنتاج، حل مسئله، پیش بینی، تصمیم گیری و اقدام از طریق به کارگیری دانش و اطلاعات و پردازش داده گفته می شود.
چ- پیشنهاد سامانه: نتایج تحلیل هوش مصنوعی و سامانه در اموری که به سبب مسئولیت کاربر مستلزم تائید نهایی او باشد از قبیل قرارهای اعدادی، تأمین کیفری و تصمیم نهائی؛
ح- پایگاه اطلاعاتی معتبر: كلیه پایگاه‌های داده موضوع ماده ۱۰ قانون مدیریت داده و اطلاعات ملی مصوب ۱۴۰۱/۶/۳۰ و پایگاه‌های داده و اطلاعاتی دستگاه‌های اجرایی مذکوردر ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶/۷/۸ و همچنین سایر پایگاه‌های مورد تأیید مرکز؛
خ- کاربر: کلیه کارکنان قضائی و اداری و همچنین مدیران، کارکنان دفاتر خدمات الکترونیک قضائی و سایر اشخاصی که وظیفه ثبت اطلاعات در سامانه را به عهده دارند.

ماده ۲- به منظور بررسی و ارائه پیشنهاد‌های مربوط به استفاده از فناوری‌های نوین در فرآیندهای قضایی، کمیسیون‌های شورای راهبری دادرسی الکترونیکی حسب مورد با ارجاع دبیر شورا عهده دار وظایف زیر می باشند:

الف- تشخیص امور و فرآیندهای قضایی قابل انجام با استفاده از فناوری‌های نوین؛
ب- تأیید شیوه تحلیل داده ها و تعریف شاخص‌های فنی و حقوقی- قضایی مناسب جهت ارزیابی پیشنهاد سامانه؛
پ- نظارت مستمر بر نحوه تحلیل و نتایج حاصل از هوش مصنوعی و ارزیابی آن در راستای ارتقاء کیفیت پیشنهاد سامانه؛
ت- تحلیل تصمیمات و نظرات کاربران به منظور افزایش دقت و توانایی پیشنهاد سامانه و یادگیری هوش مصنوعی؛
ث- شناسایی و تعیین اموری که به موجب قانون دارای نتایج مشخص و غیرقابل تغییر است مانند محاسبه مواعد و هزینه‌های قانونی، دیات، خسارات دادرسی و تأخیر تأدیه.

ماده ۳- مرکز موظف است به منظور اجرای این آیین نامه نسبت به فراهم نمودن امکانات و انجام امور زیر اقدام نماید:

الف- ارائه سیستم‌های تصمیم یار به منظور فراهم نمودن تحلیل‌های متناسب و مورد نیاز کاربران؛
ب- ارتقاء مستمر دقت و کارایی پیشنهاد سامانه از طریق آموزش مکرر با استفاده از بازخوردهای دریافتی از کاربران؛
پ- تأمین زیرساخت‌های لازم در راستای اجرای تکالیف موضوع این آیین نامه؛
ت- ارتقا و نوآوری در فرآیندهای قضائی بر پایه فناوری‌های نوین به منظور کاهش اطاله دادرسی، افزایش اتقان آراء و کیفیت و اثربخشی دادرسی‌ها؛
ث- ایجاد شاخص‌های آماری جهت ارزیابی عملکرد مراجع قضائی در اجرای این آیین نامه؛
ج- شناسایی و ایجاد دسترسی کاربران به پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر.

ماده ۴- مرکز امکانات و زیر ساخت‌های مورد نیاز برای انجام امور زیر را به صورت خودکار با استفاده از سامانه و فناوری‌های نوین فراهم می نماید:

الف- انجام اموری از قبیل کارشناسی، داوری و سایر شیوه‌های حل اختلاف با استفاده از هوش مصنوعی؛
ب- ارائه خدمات مشاوره حقوقی، تنظیم هوشمند دادخواست یا شکوائیه و پیش بینی نتیجه احتمالی طرح دعوا یا شکایت مبتنی بر اطلاعات و اسناد ارائه شده؛
پ- انجام اموری از قبیل ارجاع پرونده، انتخاب کارشناس و داور، تعیین وقت و صدور دستورات اداری؛
ت- محاسبه هوشمند دیات، مواعد قانونی، هزینه خدمات قضائی، حق الاجراء، حق الزحمه کارشناس و داور، حق الوکاله وکیل و سایر امور دارای تعرفه یا ضابطه مشخص.

ماده ۵- در طراحی سامانه جهت انجام امور به صورت خودکار یا با استفاده از هوش مصنوعی، رعایت موارد زیر الزامی است:

الف- شخصی سازی فرآیندها و تحلیل داده ها با بهره گیری از الگوریتم‌های هوشمند و مدل‌های داده محور؛
ب- حفظ اختیار قاضی در تأیید یا رد پیشنهاد سامانه؛
پ- فراهم نمودن قابلیت تغییر پیشنهاد سامانه توسط کاربر؛
ت- حفظ امنیت اطلاعات و حریم خصوصی اشخاص.

ماده ۶- استفاده از فناوری‌های نوین در فرایندهای قضائی باید به نحوی باشد که تا حد امکان تشخیص قواعد و تحلیل‌های منتهی به نتیجه، برای کاربران ممکن باشد.

ماده ۷- چنانچه امکان دریافت داده‌های ارائه شده از پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر وجود داشته باشد، اخذ داده و ثبت آن از طریق استخراج اطلاعات از این پایگاه ها انجام می شود. در صورت اختلال یا عدم دسترسی به پایگاه اطلاعاتی، مسئولیت صحت اطلاعات با ارائه کننده و مطابقت اطلاعات با اصل آن به عهده کاربر است.

ماده ۸- پیشنهاد سامانه در صورت تائید کاربر اعمال می شود، در غیر این صورت کاربر به نحو مستدل و مستند مطابق تشخیص قانونی خود اقدام می نماید.

ماده ۹- به منظور کاهش اشتباهات و ارتقاء هوشمندسازی فرآیند‌های قضایی در صورت رد یا اصلاح پیشنهاد سامانه توسط کاربر، این تغییر همراه با دلایل و مستندات آن، به منظور اطلاع مراجع عالی و در صوت لزوم اصلاح قواعد تحلیل اطلاعات و نتایج حاصله، نگهداری می شود.

ماده ۱۰- مرکز می تواند برای اجرای این آیین نامه با رعایت الزامات فنی و امنیتی از ظرفیت شرکت‌های دانش بنیان و دفاتر خدمات الکترونیک قضائی استفاده نماید.

ماده ۱۱- معاونت مالی، پشتیبانی و امور عمرانی قوه قضائیه، اعتبار لازم را برای اجرای این آیین نامه پیش بینی می نماید.

ماده ۱۲- معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی قوه قضائیه موظف است با همکاری مرکز نسبت به تدوین منابع و محتواهای آموزشی و ارائه آموزش‌های لازم به کاربران در راستای اجرای این آیین نامه اقدام نماید.

ماده ۱۳- معاونت راهبردی قوه قضائیه نسبت به ایجاد پست‌های سازمانی موردنیاز در مرکز و مراجع قضائی اقدام و معاونت منابع انسانی نیز شرح وظایف کارکنان را متناسب با این آیین نامه اصلاح می نماید.

ماده ۱۴- مرکز مکلف است سالانه گزارش مستمر از میزان پیشرفت و همکاری مراجع ذیربط در اجرای این آئین نامه را به رئیس قوه قضائیه ارائه نماید.

ماده ۱۵- نظارت بر حسن اجرای این آیین نامه بر عهده معاون اول قوه قضائیه است.

این آیین نامه در ۱۵ ماده در تاریخ ۱۴۰۴/۴/۱۷ به تصویب رئیس قوه قضائیه رسید و از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا است.

رئیس قوه قضائیه- غلامحسین محسنی اژیه