رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری درخصوص غیرقانون بودن اضافه کار اجباری

رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری درخصوص غیرقانون بودن اضافه کار اجباری

تاریخ دادنامه: ۱۴۰۴/۸/۲۰

شماره دادنامه: ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۲۱۱۳۸۳۳

شماره پرونده: ۰۳۰۰۶۲۸

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای محمدجواد مقدم

طرف شکایت: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی البرز

موضوع شکایت و خواسته: ابطال نامه شماره /۳۰/۷۵۴د/۱۴۰۳ مورخ ۱۴۰۳/۲/۳ مدیر منابع انسانی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی البرز

گردش کار:

شاکی به موجب دادخواستی ابطال نامه شماره /۳۰/۷۵۴د/۱۴۰۳ مورخ ۱۴۰۳/۲/۳ مدیر منابع انسانی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی البرز را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

“با عنایت به نامه شماره ۱۴۰۳/۲/۲۳۰/۷۵۴ [/۳۰/۷۵۴د/۱۴۰۳] مورخ ۱۴۰۳/۱۲/۳۰ [۱۴۰۳/۲/۳] در خصوص اجباری بودن اضافه کاری برای کارکنان و انجام اضافه کاری به عنوان تکلیف کارکنان با اختیار و موافقت صرفاً کارفرما که به تبصره یک ماده ۸۷ آیین نامه اداری و استخدامی اعضای غیرهیات علمی از مصوبات سال ۱۳۹۱ هیات امناء استشهاد نموده است و آیین نامه مذکور ناقض ماده ۵۹ قانون کار مبنی بر الزام توافق طرفین می باشد و همچنین به استناد دادنامه شماره ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۱۷۸۹۳۳۴ مورخ ۱۴۰۲/۷/۱۵ شعبه ۲۴ دیوان عدالت اداری و دادنامه صادره از شعبه ۲۳ تجدید نظر دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۰/۴/۱۲ اضافه کاری براساس قوانین پیشگفت و در راستای قانون بهره وری حداکثر ۸۰ ساعت و با توافق طرفین می باشد. لذا نامه مذکور ناقض قوانین بوده و مطابق اصل حاکمیت قانون، تمام امور مربوطه به حکمرانی از جمله اداره امور عمومی با محوریت حاکمیت قانون صورت پذیرد و بر این اساس قوه مجریه مکلّف است کلّیه صلاحیت های خود را از جمله برخورد با صادر کننده آن اقدام فرماید و مقرّرات گذاری و تصویب آیین نامه را در چهارچوب قوانین انجام دهد. لذا در صورت صلاحدید نسبت به ابطال آیین نامه مورد شکایت اقدام گردد.”

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

“نامه شماره /۳۰/۷۵۴د/۱۴۰۳ مورخ ۱۴۰۳/۲/۳

جناب آقای دکتر علی جمال محمدی

سرپرست محترم اداره بازرسی، ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات دانشگاه

با سلام و احترام

با عنایت به شکایات واصله در خصوص اضافه کاری کلّیه کارمندان اعم از مشمولین/ غیرمشمولین قانون ارتقاء بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت، بدین وسیله موارد ذیل جهت استحضار و دستور مقتضی به حضور اعلام می گردد:

۱ـ براساس بند (الف) ماده ۴۹ برنامه چهارم توسعه سال ۱۳۸۴ و بند (ب) ماده ۲۰ قانون برنامه پنجم توسعه سال ۱۳۹۰ همچنین ماده یک احکام دائمی توسعه کشور سال ۱۳۹۵ که صراحتاً مقرّر داشته امور مالی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی دانشگاه های تابعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری صرفاً بر مبنای آیین نامه ها و مصوبات هیات امنا اداره شده و از شمول مقرّرات عام اداری، مالی و استخدامی خارج هستند.

۲ـ به استناد تبصره ۱ ماده ۸۷ آیین نامه اداری و استخدامی اعضای غیرهیات علمی مصوبات هیات امنا در سال ۱۳۹۱، تمام کارمندان مؤسسه موظّفند در ساعات تعیین شده به انجام وظایف مربوط بپردازند و در صورتی که در مواقع ضروری خارج از وقت اداری مقرّر و یا در ایّام تعطیل به خدمات آنان نیاز باشد، براساس اعلام نیاز مؤسسه، مکلّف به انجام وظایف محوله در محل کار یا خارج از محل کار حسب مورد در قبال دریافت اضافه کاری یا حق الزحمه برابر مقرّرات خواهد بود.

۳ـ به استناد ماده ۵ آیین نامه اجرایی قانون ارتقاء بهره وری کارکنان نظام سلامت، مشمولین این ماده اجازه کار بیش از دوازده ساعت متوالی را نداشته و می توانند در صورت نیاز، ماهانه حداکثر (۸۰) ساعت براساس دستورالعمل ماده (۲) این آیین نامه با توافق کارفرما اضافه کاری انجام دهند، با اعمال ضریب  ۱/۵هیچ یک از کارکنان مُجاز به صرف زمان جهت خوابیدن در طی شیفت های شب و ایّام تعطیل نمی باشند.

 مع الوصف با عنایت به این که آیین نامه اداری و استخدامی اعضای غیرهیات علمی دانشگاه در سال ۱۳۹۱ بعد از آیین نامه اجرایی قانون ارتقاء بهره وری سال ۱۳۸۸ در هیات امناء مصوّب گردیده و همچنین انجام اضافه کاری در قوانین موصوف به عنوان تکلیف کارکنان و اختیار و موافقت کارفرما در بکارگیری ایشان در نظر گرفته شده است، بنابراین ملاک عمل این دانشگاه، تبصره یک ماده ۸۷ آیین نامه اداری و استخدامی اعضای غیر هیات علمی بوده و به استناد ماده مذکور کلّیه کارمندان اعم از مشمولین/ غیرمشمولین قانون ارتقاء بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت، مکلّف بـه انجام اضافه کاری با توجه بـه نیاز مؤسسه مـی باشند. ـ معاونت توسعه مدیریت و منابع دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی البرز ـ مدیر منابع انسانی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی البرز“

در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس امور حقوقی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی البرز به موجب لایحه شماره ۱۰/۱۰۹۷/ص/۱۴۰۳ مورخ ۱۴۰۳/۵/۱۶ توضیح داده است که:

“۱ـ بر اساس بند (الف) ماده ۴۹ برنامه چهارم توسعه سال ۱۳۸۴ و بند (ب) ماده ۲۰ قانون برنامه پنجم توسعه سال ۱۳۹۰ و همچنین ماده ۱ احکام دائمی توسعه کشور سال ۱۳۹۵ که صراحتاً مقرّر داشته، امور مالی، اداری، استخدامی و تشکیلات دانشگاه های تابعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری صرفاً بر مبنای آیین نامه های و مصوبات هیات امنا اداره می شود و از شمول مقرّرات عام اداری، مالی و استخدامی خارج می باشد.

۲ـ تعیین اضافه کار و توزیع نیرو براساس دستورالعمل وزارت متبوع و به تناسب نیاز مرکز صورت می پذیرد و طبق تبصره ۱ ماده ۸۷ آیین نامه اداری استخدامی کارکنان غیر هیات علمی اشعار می دارد تمامی کارمندان مؤسسه موظّفند در ساعات تعیین شده به انجام وظایف مربوطه بپردازند و در صورتی که در مواقع ضروری خارج از وقت اداری مقرّر و یا ایّام تعطیل به خدمات آنان نیاز باشد، براساس اعلام نیاز مؤسسه مکلّف به انجام وظایف محوله در محل کار و یا خارج از محل کار حسب مورد در قبال دریافت اضافه کاری یا حق الزحمه برابر مقرّرات مربوطه خواهد بود و براساس ماده ۵ آیین نامه اجرایی قانون ارتقاء بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت مشمولین این ماده اجازه کار بیش از ۱۲ ساعت متوالی را نداشته و می توانند در صورت نیاز ماهانه ۸۰ ساعت با توافق کارفرما با اعمال ضریب ۱/۵ درصد اضافه کاری انجام دهند.

مع الوصف با عنایت به این که آیین نامه اداری استخدامی اعضای غیر هیات علمی در سال ۱۳۹۱ بعد از آیین نامه اجرای قانون ارتقاء بهره وری سال ۱۳۸۸ در هیات امنا مصوّب گردیده و همچنین اضافه کاری در قوانین موصوف به عنوان تکلیف کارکنان و اختیار و موافقت کارفرما در بکارگیری کارمند در نظر گرفته شده است، به نظر می رسد قانون جدید، قانون سابق را تخصیص می دهد. بنابراین مشمولین قانون مذکور حداکثر ۸۰ ساعت با توافق کارفرما می توانند اضافه کار انجام دهند و در صورت درخواست کارمند جهت انجام اضافه کاری مؤسسه تکلیفی به پذیرش آن ندارد. ولی برعکس در صورت در خواست و اعلام نیاز مؤسسه کارمند مکلّف به انجام اضافه کاری حداکثر تا ۸۰ ساعت در ماه می باشند. با توجه به موارد معنونه فوق از آن مقام عالی صدور رأی بایسته مورد استدعا است.”

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۴/۸/۲۰ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیات عمومی

اولاً هرچند آیین نامه اداری استخدامی اعضای غیر هیات علمی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی مؤخر بر قانون ارتقای بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت به تصویب رسیده، لیکن احکام آیین نامه مذکور نمی تواند ناقض قوانین خاص حاکم از جمله قانون یادشده باشد که برای گروه هایی از کارکنان تسهیلاتی را پیش بینی نموده است.

ثانیاً محدودیت اضافه کار پیش بینی شده در قانون ارتقای بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت برای حفظ نیروی انسانی است و مجوزی برای الزام افراد به انجام اضافه کار به صورت دائمی توسط دستگاه نیست و چنین الزامی به معنای افزایش ساعات کار است. با عنایت به مراتب فوق، نامه شماره /۳۰/۷۵۴د/۱۴۰۳ مورخ ۱۴۰۳/۲/۳ مدیریت منابع انسانی دانشگاه علوم پزشکی البرز که متضمّن اجباری کردن انجام اضافه کار است، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال ۱۳۹۲ ابطال می شود. این رأی براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب ۱۴۰۲/۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی