آیین نامه نحوه استفاده از پرچم رسمی و سرود ملی جمهوری اسلامی ایران (مصوب ۱۴۰۵)

آیین نامه نحوه استفاده از پرچم رسمی و سرود ملی جمهوری اسلامی ایران

کلیه دستگاه های اجرایی

هیئت وزیران در جلسه ۱۴۰۵/۳/۴ به پیشنهاد معاونت حقوقی رئیس جمهور و به استناد اصول هجدهم و یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در راستای مصوبه شماره ۶۹۳۰ مورخ ۱۳۵۹/۵/۴ شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران و با هدف پاسداشت جایگاه رفیع پرچم رسمی و سرود ملی به عنوان نمادهای همبستگی و هویت ملی ایرانی اسلامی آئین نامه نحوه استفاده از پرچم رسمی و سرود ملی جمهوری اسلامی ایران را به شرح زیر تصویب کرد:

آیین نامه نحوه استفاده از پرچم رسمی و سرود ملی جمهوری اسلامی ایران

فصل اول ـ تعاریف

ماده ۱- پرچم رسمی جمهوری اسلامی ایران که در این آیین نامه به اختصار «پرچم رسمی» نامیده می شود، مطابق اصل هجدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و مصوبه شماره ۶۹۳۰ مورخ ۱۳۵۹/۵/۴ شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران به رنگ های سبز و سفید و سرخ با نشان مخصوص جمهوری اسلامی ایران و شعار«الله اکبر» به صورت زیر است:

۱ ـ ترتیب قرار گرفتن رنگ ها: رنگ سبز در بالا، رنگ سفید در میانه و رنگ سرخ در پایین قرار می گیرد.

۲ ـ نشان مخصوص جمهوری اسلامی ایران به رنگ سرخ در و سط پرچم و روی رنگ سفید قرار می گیرد.

۳ ـ شعار «الله اکبر» به نشانه بیست ودو م بهمن ماه (رو ز پیرو زی انقلاب اسلامی)، به تعداد بیست و دو بار شامل یازده بار در رنگ سبز و یازده بار در رنگ سرخ، با خط کوفی بنایی به صورت حاشیه در مرز رنگ های سرخ و سبز، «با رنگ سفید» تکرار می شود.

۴ ـ شکل هندسی: مستطیل افقی دارای سه ردیف که اندازه عرض و طول هر سه ردیف یکسان و به رنگ های موضوع بند (۱) این ماده هستند.

تبصره۱ ـ مشخصات هندسی و فنی دقیق پرچم رسمی ازجمله اندازه های گوناگون برای استفاده در موقعیت های متفاوت، جنس و بافت، دوخت و محل قرارگیری میله یا سایر روش های نصب، مطابق استانداردهای مصوب سازمان ملی استاندارد ایران است که نظارت بر حسن اجرای این استانداردها در چهارچوب بند (۱۱) ماده (۷) قانون تقویت و توسعه نظام استاندارد مصوب ۱۳۹۶ صورت می گیرد.

تبصره۲ ـ سازمان ملی استاندارد ایران موظف است استانداردهای موضوع تبصره (۱) این ماده را ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آیین نامه، از طریق پایگاه اطلاع رسانی خود، سامانه ملی اطلاع رسانی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران و روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران منتشر نماید و در دسترس عموم قرار دهد.

تبصره۳ ـ تصویر نمونه پرچم رسمی، به صورت پیوست شماره (۱) این آیین نامه که تأیید شده به مهر دفتر هیئت دولت است، می باشد.

ماده ۲- سرود ملی جمهوری اسلامی ایران که در این آیین نامه به اختصار «سرود ملی» نامیده می شود، متن و موسیقی آن با پیشنهاد سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، در تاریخ ۱۳۷۱/۲/۲۸ مورد موافقت مقام معظم رهبری قرار گرفت.

تبصره۱ ـ متن سرود ملی به شرح پیوست (۲) و نُت موسیقی سرود ملی به شرح پیوست (۳) این آیین نامه که تأیید شده به مهر دفتر هیئت دولت است، می باشد.

تبصره۲ ـ سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران موظف است نسخه صوتی با کیفیت از سرود ملی را ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ این آیین نامه، در پایگاه اطلاع رسانی خود منتشر نماید و در دسترس عموم قرار دهد. وزارت امورخارجه موظف است این نسخه را جهت استفاده در رویدادهای بین المللی، در دسترس دستگاه های ذی ربط یا مرتبط کشورهای خارجی و سازمان های بین المللی قرار دهد.

فصل دوم: مقررات مشترک پرچم رسمی و سرود ملی

ماده ۳- احترام و پاسداشت پرچم رسمی و سرود ملی، امری همگانی است و در مراسم های رسمی باید از پرچم رسمی یا سرود ملی به شرح ویژگی های مذکور در مواد (۱) و (۲) این آیین نامه استفاده شود.

تبصره ـ منظور از استفاده از پرچم رسمی، حسب مورد، نصب، برافراشتن و اهتزاز، قرار دادن یا هرگونه کاربرد دیگر با رعایت مقررات این آیین نامه است. همچنین منظور از استفاده از سرود ملی، حسب مورد، اجرا، پخش، هم خوانی یا هرگونه کاربرد موسیقایی دیگر با رعایت مقررات این آیین نامه است.

ماده ۴- اشخاص و دستگاه های مسئول و مشارکت کننده در برگزاری برنامه های مربوط به مناسبت های ملی و رسمی، رویدادهای ملی، اجتماعات، راهپیمایی ها و مسابقات ورزشی موظفند تدابیر و اقدامات لازم برای استفاده شایسته از پرچم رسمی و سرود ملی را مطابق ضوابط این آیین نامه اتخاذ نمایند.

ماده ۵- اصل بر جواز استفاده از پرچم رسمی و سرود ملی توسط اشخاص و حمایت از ترویج جایگاه رفیع این نمادهای هویت ملی ایرانی ـ اسلامی است و موارد استفاده و موقعیت ها و رفتارهای نامحترمانه و نامتعارف نسبت به پرچم رسمی و سرود ملی، مطابق این آیین نامه تعیین می شود.

ماده ۶- موارد و آداب استفاده از پرچم رسمی و سرود ملی در روابط سیاسی (دیپلماتیک)، مراسم های بین المللی، نمایندگی های خارجی کشور، مسابقات بین المللی رسمی ورزشی و نیز تردد ناوگان دریایی، هوایی و زمینی بین المللی، مطابق رویه (پروتکل)های بین المللی مندرج در قوانین، مقررات، کنوانسیون ها و معاهداتی که دولت جمهوری اسلامی ایران به آنها ملحق شده است و عرف بین المللی صورت می پذیرد و در صورتی که در زمینه استفاده از پرچم رسمی و سرود ملی، رویه های خاصی در این موارد پیش بینی شده باشد، آن رویه مجری است.

تبصره- وزارت امورخارجه موظف است با همکاری دفتر رئیس جمهور و وزارتخانه های فرهنگ و ارشاد اسلامی، ورزش و جوانان، دادگستری، راه و شهرسازی، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، صنعت، معدن و تجارت و کشور، ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آیین نامه و در چهارچوب قوانین و مقررات مربوط ازجمله ماده (۲۹) قانون کنوانسیون وین درباره روابط کنسولی مصوب ۱۳۵۳، ماده (۱۹) قانون الحاق دولت ایران به کنوانسیون مزایا و مصونیت های مأموریت های مخصوص مصوب ۱۳۵۳ و ماده (۲۰) قانون مربوط به قرارداد وین درباره روابط سیاسی مصوب ۱۳۴۳، دستورالعمل متضمن این رویه (پروتکل)ها درخصوص پرچم رسمی را تدوین و برای ابلاغ به مرجع ذی ربط ارسال و اجرای آنها را در روابط خارجی پیگیری نماید.

ماده ۷- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مکلف است با همکاری سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و در چهارچوب قوانین و مقررات مربوط، تدابیر و برنامه های آموزشی و رسانه ای لازم برای ترویج جایگاه و منزلت پرچم رسمی و سرود ملی و گسترش فرهنگ نصب پرچم رسمی در محله ها توسط مردم در مناسبت ها و جشن های ملی، نحوه ارائه پرچم رسمی در جلسات مجازی و تبیین عمومی مفاد این آیین نامه را تهیه و به طرق مقتضی اطلاع رسانی نماید.

تبصره- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مکلف است هر ساله در روز پرچم نسبت به برگزاری مسابقه برای دریافت آثار فرهنگی و هنری در رشته های مختلف ازقبیل عکاسی، نقاشی، فیلم کوتاه، پویانمایی، شعر و داستان کوتاه با محوریت پرچم رسمی و ارائه جوایز به آثار برتر اقدام نماید.

ماده ۸- در راستای بند ۷/۱ فصل هفتم سند تحول بنیادین آموزش و پرورش مصوب جلسه (۷۰۴) مورخ ۱۳۹۰/۱۰/۶ شورای عالی انقلاب فرهنگی و به منظور ایجاد انس و علاقه و تقویت تعلق خاطر به مؤلفه های هویت ملی ازجمله پرچم رسمی و سرود ملی، وزارت آموزش و پرورش موظف است با رعایت قوانین و مقررات مربوط و در چهارچوب دستورالعملی که ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آیین نامه با لحاظ اقتضائات سن، مقطع تحصیلی و جنسیت دانش آموزان، به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش خواهد رسید، تدابیر و اقدامات لازم را برای تحقق موارد زیر اتخاذ نماید:

۱- یادگیری سرود ملی توسط دانش آموزان و آشنایی با مفاهیم مندرج در پرچم رسمی، تاریخچه پرچم رسمی، مبانی رنگ های پرچم رسمی و محتوای سرود ملی در برنامه های آموزشی و کتاب های درسی به ویژه دوره ابتدایی پیش بینی و اجرا شود.

۲- در مراسم آغازین برنامه روزانه مدارس، سرود ملی همراه با اهتزاز پرچم رسمی و در حالت ایستاده توسط دانش آموزان هم خوانی شود.

۳ ـ در برنامه های تربیتی و فرهنگی مدارس، ضرورت احترام به جایگاه پرچم رسمی و سرود ملی و پرهیز از هرگونه رفتار نامحترمانه یا نامتعارف به دانش آموزان آموزش داده شود.

۴ ـ آموزش صحیح اجرای مراسم آغازین برنامه روزانه مدارس و آیین های مرتبط با پرچم رسمی و سرود ملی در دوره های آموزش ضمن خدمت فرهنگیان گنجانده شود.

فصل سوم: مقررات اختصاصی پرچم رسمی

ماده ۹- نمادها یا پرچم های سازمانی نباید به گونه ای که عرفاً نامناسب قلمداد می شود، در موقعیتی برتر یا نمایان تر از پرچم رسمی قرار گیرد.

تبصره ـ در تشخیص نمایانی یا برتری موضوع این ماده، مواردی نظیر سمت، ارتفاع، اندازه، مکان، تعداد اشیا یا پرچم های سازمانی ملاک است.

ماده ۱۰- دستگاه های اجرایی موضوع ماده (۲۹) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۹۵ با اصلاحات بعدی موظفند پرچم رسمی را در چهارچوب موارد زیر به کار گیرند:

۱ ـ پرچم رسمی را با کیفیت مطلوب و در مناسب ترین جایگاه ممکن به ویژه در سردر یا ورودی ساختمان های مرکزی و اصلی و نیز در اتاق مقامات مستقر در فضاهای اداری به اهتزاز درآورند یا نصب نمایند و در صورت فرسودگی یا کاهش کیفیت پرچم، نسبت به تعویض آن در زمان مناسب اقدام و پرچم قبلی را با روش های محترمانه امحاء نمایند.

۲ ـ در صورتی که مطابق مقررات مربوط، مجاز به استفاده از پرچم سازمانی مخصوص به خود هستند، پرچم رسمی را در موقعیتی برتر و نمایان تر نسبت به پرچم سازمانی قرار دهند.

۳ ـ پرچم رسمی را در تمامی نشست های رسمی و مصاحبه های تصویری برنامه ریزی شده مقامات، مدیران و مسئولان دستگاه ذی ربط در سمت راست جایگاه و مطابق دستورالعمل موضوع تبصره ماده (۶) این آیین نامه، مستقر نمایند. نحوه استقرار پرچم رسمی باید به گونه ای باشد که در معرض دید بینندگان قرار گرفته و موقعیت محترمانه آن از حیث سمت، ارتفاع، اندازه، مکان، تعداد اشیا یا پرچم های سازمانی میان گوینده و پرچم رسمی رعایت شود.

۴ ـ نقش پرچم رسمی را به صورت مشخص در سرآیند پایگاه اطلاع رسانی (هِدِر سایت اینترنتی) خود درج نمایند.

۵ ـ در ایام و ساعات بازدید و استفاده عمومی از کتابخانه های عمومی، موزه ها، مراکز فرهنگی دولتی، ورزشگاه ها و نمایشگاه های ملی و بین المللی که داخل کشور برگزار می شود، پرچم رسمی در موقعیتی مناسب در محوطه سازمانی دستگاه ذی ربط نصب شود یا به اهتزاز درآید.

ماده ۱۱- برخی رفتارهای نامحترمانه و نامتعارف نسبت به پرچم رسمی عبارتند از:

۱ ـ استفاده آگاهانه از پرچم مخدوش یا مغایر با مشخصات مندرج در ماده (۱) این آیین نامه یا استفاده از پرچم به صورت وارونه.

تبصره ـ منظور از پرچم مخدوش، پرچمی است که پارچه آن، دارای عیوب واضح مانند سوراخ شدگی، دررفتگی نخ تار و پود، رگه رگه بودن، قیچی خوردگی، آثار لکه، تغییر رنگ، بریدگی، سوختگی، فرسودگی، کاهش حجم یا ضایعات دیگر و از حدود رواداری موضوع استانداردهای مصوب سازمان ملی استاندارد ایران خارج باشد.

۲ ـ نیمه افراشته کردن یا پایین کشاندن پرچم رسمی در اماکن یا انظار عمومی با هدف خدشه دار کردن منزلت و جایگاه آن.

تبصره ـ نیمه افراشته شدن پرچم رسمی صرفاً در چهارچوب ماده (۴) آیین نامه اعلام وضعیت عزای عمومی در کشور موضوع تصویب نامه شماره ۲۶۸۰۱/ت۶۳۲۷۳ه‍ مورخ ۱۴۰۴/۲/۲۰ مجاز است.

۳ ـ هرگونه از بین بردن غیرمحترمانه پرچم رسمی نظیر سوزاندن و پاره کردن آن در انظار عمومی.

۴ ـ قرار دادن پرچم رسمی در موقعیت ها یا مکان هایی که به شأن و منزلت آن لطمه وارد کند.

۵ ـ استفاده از عین یا شبیه پرچم رسمی به عنوان علامت تجاری، موضوع بند (۸) ماده (۹۶) قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳.

۶ ـ استفاده نامتعارف از پرچم رسمی جهت پوشاندن اجسام.

تبصره۱ ـ پوشاندن محترمانه پیکر یا تابوت شهدا و شخصیت های برجسته با پرچم رسمی و نصب آن در یادمان های آنها استفاده پسندیده محسوب می شود.

تبصره۲ ـ انضمام پرچم رسمی کوچک در لباس های یک شکل (یونیفورم) مشاغل و رشته های ورزشی به منظور حضور در مجامع دیپلماتیک، هنری، علمی، ورزشی و سایر رویدادهای ملی یا بین المللی مجاز است.

۷ ـ هرگونه اظهارنظر، گفتار یا رفتار علنی که به طور صریح بر توهین یا عدم رعایت ارزش، شأن و جایگاه پرچم رسمی دلالت نماید.

ماده ۱۲- وزارت کشور (سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور) موظف است با رعایت قوانین و مقررات حاکم بر شوراهای اسلامی شهر و روستا و شهرداری ها و دهیاری ها، اقدامات لازم را برای انجام موارد زیر مطابق استانداردهای فنی موضوع موضوع تبصره بند (۱) ماده (۱) معمول دارد:

۱ ـ پرچم رسمی حتی المقدور و به فراخور امکانات مادی و متناسب با جمعیت و مساحت، در ورودی ها و میادین اصلی یا نقاط کلیدی شهرها یا روستاها به صورت شایسته نصب شود یا به اهتزاز درآید.

۲ ـ در مناسبت های ملی ازقبیل روز پرچم، روز جمهوری اسلامی ایران و دهه فجر، پرچم رسمی در معابر اصلی، میادین و اماکن عمومی به صورت هماهنگ و آذین بندی شده نصب گردد یا به اهتزاز درآید.

۳ ـ پرچم های نصب شده در اماکن عمومی از حیث پاکیزه بودن و کهنه یا مخدوش نبودن موضوع تبصره ذیل بند (۱) ماده (۱۱) به صورت دوره ای بازدید و در صورت لزوم، جهت تعویض آنها و امحای پرچم قبلی با روش محترمانه اقدام شود.

فصل چهارم: مقررات اختصاصی سرود ملی

ماده ۱۳- سرود ملی با استفاده از نسخه صوتی با کیفیت موضوع تبصره (۲) ماده (۲) این آیین نامه باید در آغاز تمام مراسم های رسمی که توسط دستگاه های اجرایی موضوع ماده (۲۹) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۹۵ با اصلاحات بعدی برگزار می شود و همچنین فعالیت های مهم دیپلماتیک و رویدادهای ملی ورزشی داخل کشور اجرا شود.

تبصره ـ اجرای سرود ملی در مراسم های غیررسمی، با رعایت مفاد این آیین نامه، مجاز است.

ماده ۱۴- سرود ملی باید مطابق متن و موسیقی مذکور در ماده (۲) این آیین نامه اجرا و خوانده شود. هنگامی که سرود ملی در موارد موضوع ماده (۱۳) این آیین نامه اجرا می شود، حاضران باید به احترام سرود ملی با وقار و رفتار محترمانه بایستند.

ماده ۱۵- برخی رفتارهای نامحترمانه و نامتعارف نسبت به سرود ملی عبارتند از:

۱ ـ نواختن یا پخش موسیقی سرود ملی همراه با هرگونه تغییر، تحریف یا دخل و تصرف در متن یا موسیقی سرود ملی.

۲ ـ هرگونه تولید رسانه ای، اظهارنظر، گفتار یا رفتار علنی که به طور صریح بر توهین یا عدم رعایت ارزش، شأن و جایگاه سرود ملی دلالت نماید.

فصل پنجم: سایر مقررات

ماده ۱۶- دستگاه های اجرایی ذی ربط و سایر مراجع صادرکننده مجوز تأسیس یا فعالیت اشخاص حقوقی خصوصی و همچنین مراجع ذی صلاح در زمینه طراحی و ثبت علائم تجاری و تهیه تولیدات هنری و رسانه ای موظفند در سازوکارهای انجام وظایف و اختیارات قانونی خود، ضوابط موضوع این آیین نامه را رعایت، اعمال و بر حسن اجرای آنها نظارت نمایند.

ماده ۱۷- شورای موضوع ماده (۱) آیین نامه بررسی و تأیید نشانه ها و نمادهای دستگاه های دولتی و وابسته به دولت (تصویب نامه شماره ۲۸۸۰۲/ت۵۰۸۴۲ه‍ مورخ ۱۳۹۴/۳/۹) موظف است علاوه بر وظایف مندرج در ماده (۳) آیین نامه مزبور، تدابیر لازم را برای رعایت مفاد این آیین نامه در دستگاه های مشمول اتخاذ نماید. این امر نافی صلاحیت های بالاترین مقام اجرایی دستگاه های یادشده در زمینه نظارت بر اجرای مقررات این آیین نامه در دستگاه متبوع نخواهد بود.

تبصره ـ نحوه استفاده از پرچم رسمی و سرود ملی در نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، مطابق ضوابط مصوب ستادکل نیروهای مسلح خواهد بود.

ماده ۱۸ـ وزارت دادگستری موظف است با رعایت اصل یکصد و پنجاه و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و قانون اجرای قسمتی از اصل یکصد و شصتم (۱۶۰) قانون اساسی مصوب ۱۳۹۴ «لایحه جرم انگاری اهانت به پرچم رسمی و سرود ملی» را ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آیین نامه تهیه و با رعایت ماده(۲۲) آیین نامه داخلی هیئت دولت برای سیر مراحل قانونی مربوط ارائه نماید.

ماده ۱۹- سایر مقررات اختصاصی دستگاه های ذی ربط در رابطه با پرچم رسمی، از جمله مفاد بند (۱) ماده (۲۸) آیین نامه بندرهای ایران موضوع تصویب نامه شماره ۱۴۴۷۳ مورخ ۱۳۱۷/۱۱/۲، ماده (۸) آیین نامه اجرایی ماده (۷) قانون دریایی ایران موضوع تصویب نامه شماره ۱۰۷۸۵۸/ت۵۳۹۳۶ه‍ مورخ ۱۳۹۷/۸/۱۵ و ماده (۲) اساسنامه کمیته ملی پارالمپیک موضوع تصویب نامه شماره ۷۱۷۶۸/ت۵۳۹۴۱ه‍ مورخ ۱۳۹۷/۶/۳ به قوت خود باقی است.

ماده ۲۰- از تاریخ ابلاغ این آیین نامه، مقررات مغایر از جمله تصویب نامه های شماره ۸۸۸ ـ ۷/۹۱۹ مورخ ۱۳۲۹/۸/۲۵ و شماره ۲۱۲۵۵/۸۰۶ مورخ ۱۳۳۶/۱۰/۱۷ با اصلاحات بعدی نسخ می شوند.

معاون اول رئیس جمهور ـ محمدرضا عارف