الزامات و ویژگی های دورکاری و ماموریت کارکنان دولت در دوران جنگ

به گزارش شناسنامه قانون، دفتر مطالعات مدیریت مرکز پژوهش‌های مجلس در تحلیل در خصوص «الزامات و ویژگی های دورکاری و ماموریت کارکنان دولت در دوران جنگ» عنوان کرده است که روابط شرایط جنگی قواعد جدیدی را بر ابعاد فردی و اجتماعی زندگی مردم تحمیل می‌کند و نظام اداری نیز از این مسئله مستثنی نیست. یکی از مسائل مهم مرتبط با نظام اداری در دوران جنگ، ترتیبات حضور در محل کار به منظور ارائه پایدار خدمات به مردم و در عین حال حفظ امنیت کارکنان است.

بدین منظور پیشنهادهایی به در خصوص دورکاری و ماموریت کارکنان در شرایط جنگی به شرح ذیل ارائه می‌شود.

۱. تفویض اختیارات دورکاری و ماموریت به مقامات محلی

با توجه به گستردگی جغرافیایی ایران و متفاوت بودن شرایط جنگ در مناطق مختلف کشور، تصمیم در خصوص دورکاری کارکنان امری اقتضایی بوده و ضروری است با تعیین چارچوب‌هایی نظیر میزان درگیر بودن در جنگ، به مقامات محلی واگذار شود.

۲. دسته بندی مشاغل در سه دسته مشاغل عملیاتی بدون امکان دورکاری، مشاغل عملیاتی با امکان دورکاری و مشاغل غیر عملیاتی

در حال حاضر دسته بندی اصلی سازمان اداری و استخدامی کشور  در خصوص مشاغل، متشکل از مشاغل عمومی و اختصاصی است. این دسته‌بندی قابلیت تفکیک مشاغل از حیث میزان ارتباط با مردم و امکان انجام کار به صورت غیر حضوری را نداشته و لازم است دسته بندی جدیدی مبتنی بر ماهیت شغل از حیث نوع خدمت ارائه شود.

۲.۱. مشاغل عملیاتی بدون امکان دورکاری: مشاغل خدمت رسان که به صورت مستقیم با مردم در ارتباط هستند و خدمات آن‌ها حتی در زمان جنگ نیز ضروری است. مشاغل عملیاتی شامل حوزه‌های نظامی، انتظامی، بهداشتی و درمانی، قضایی، بانکی، امدادی و سایر مشاغلی که به صورت مستقیم با مردم در ارتباط بوده و برای زندگی روزمره مردم حیاتی هستند محسوب می‌شود.

۲.۲. مشاغل عملیاتی با قابلیت دورکاری: این مشاغل شامل معلمین آموزش و پرورش، اساتید دانشگاه و پژوهشگران و بسیاری مشاغل ستادی در دولت است. کارکنان این مشاغل امکان انجام وظایف محوله از طریق بسترهای مجازی و سامانه‌های برخط را دارند.

۲.۳. مشاغل غیرعملیاتی: مشاغلی که صرفا به صورتی حضوری امکان ارائه خدمت دارند و خدمات ایشان به صورت مستقیم به مردم نیست. نظیر شغل آبدارچی، راننده، متصدی تاسیسات و نظایر آن.

۳. نحوه دورکاری هر دسته از مشاغل

۳.۱. مشاغل عملیاتی بدون قابلیت دورکاری: در این دسته از مشاغل امکان دورکاری وجود ندارد. به منظور حفظ امنیت کارکنان مشاغل امنیتی و خانواده‌های ایشان، ضروری است امکان فاصله گرفتن بخشی از کارکنان مشاغل عملیاتی از منطقه جنگی فراهم شود. بدین منظور می‌توان بازه‌های کاری یک‌هفته‌ای طراحی شود تا کارکنان عملیاتی امکان استقرار در خارج از محدوده‌ی جنگی را داشته باشند. در این حالت کارکنان مشاغل عملیاتی بازه‌ی یک‌هفته‌ای را در شیفت‌های کاری طولانی مدت و با بخشی از ظرفیت عادی (نیم یا یک سوم تعداد کارکنان در حالت عادی)، مشغول به ارائه خدمات هستند و یک‌هفته نیز در اختیار خود خواهند بود. ارزیابی عملکرد کارکنان این مشاغل عملیاتی به مانند گذشته خواهد بود.

۳.۲. مشاغل عملیاتی با قابلیت دورکاری: این گروه بخش قابل توجهی از کارمندان دولت را به خود اختصاص داده و شامل معلمین آموزش و پرورش، اساتید دانشگاه و پژوهشگران موسسه‌های آموزشی و تحقیقاتی و بسیاری از کارکنان ستادی دولت هستند. در خصوص مشاغل آموزشی و پژوهشی امکان خدمت رسانی از طریق سامانه‌های آموزشی فراهم بوده و ارزیابی عملکرد نیز بر اساس فعالیت ثبت شده در این سامانه‌ها انجام خواهد شد. سایر کارکنانی که از منطقه جنگه فاصله گرفته و در سایر استان‌ها ساکن شده‌اند ضروری است به شعب استانی دستگاه یا استانداری مراجعه کرده و خدمت خود را از طریقه سامانه‌های اداری موجود در این شعبه‌ها ارائه دهند. حضور و غیاب این دسته از کارکنان توسط دستگاه میزبان(شعب استانی دستگاه یا استانداری) انجام شده و عملکرد ایشان در سامانه‌های اداری ثبت خواهد شد.

۳.۳.مشاغل غیر عملیاتی: کارکنان این دسته از مشاغل که از منطقه جنگی فاصله گرفته‌ و در استان‌ها یا شهرهای دیگر ساکن شده‌اند، ضروری است به شعب همان دستگاه یا استانداری مراجعه نموده و وظایف محوله از سوی دستگاه میزبان را انجام دهند. حضور و غیاب و ارزیابی عملکرد این دسته از کارکنان بر عهده دستگاه میزبان خواهد بود.

۴. ماموریت کارکنان دولت در شرایط جنگی

به منظور مدیریت حضور کارکنان در مناطق جنگی می‌توان از ظرفیت ماموریت به خصوص ماموریت‌های کوتاه مدت استفاده کرد. طبق قوانین و مقررات فعلی در صورت رضایت کارمند، ممنوعیتی در خصوص ماموریت‌های کوتاه مدت وجود ندارد اما چنین شیوه‌ای از ماموریت پیش از این در نظام اداری کشور مرسوم نبوده است. مسئله‌ای که ضروری است به آن توجه شود این است که در تامین نیروی انسانی تا جای ممکن باید از کارکنان دولت استفاده شده و از به‌کارگیری نیروی کار داوطلب خارج از دولت خودداری شود. نیروی انسانی خارج از دولت علاوه بر کمبود تجربه و تخصص، امکان چسبندگی به دولت پس از دوره جنگ را داشته موجب بزرگ‌شدن دولت و انباشت سرمایه انسانی ناکارآمد خواهد شد.

 ۴.۱. ماموریت‌های داوطلبانه: در شرایط جنگی برخی کارکنان تمایل دارند به صورت داوطلبانه در منطقه جنگی خدمت کنند. بر این اساس ضروری است دولت امکان ماموریت‌های کوتاه مدت داوطلبانه به مناطق جنگی را فراهم کند. تقاضای ماموریت داوطلبانه برای هر شغل توسط استانداری منطقه جنگی اعلام شده و با موافقت استانداری محل خدمت کارمند، قابل اجرا خواهد بود.

۴.۲. ماموریت‌های اجباری: در حال حاضر امکان ماموریت اجباری خارج از استان برای مشاغلی که ماموریت اجباری در شرح وظایف آن شغل نبوده امکان‌پذیر نیست. ماموریت اجباری در زمان جنگ نیازمند قانون‌گذاری است و در صورت قانون‌ تصویب چنین قانونی می‌توان برخی کارکنان را در بازه‌های زمانی کوتاه مدت به منطقه جنگی مامور کرد.

۵. انگیزاننده‌های خدمت در منطقه جنگی: به منظور افزایش انگیزه کارکنان حاضر در مناطق جنگی ضروری است برخی انگیزاننده‌ها نظیر پرداخت‌های فوق‌العاده، در نظر گرفتن تعطیلات پس از جنگ و تقدیر و تشویق از زحمات ایشان در نظر گرفته شود.