رأی در خصوص ابطال آیین نامه پرداخت حقوق و مزایای کارکنان و مدیران سازمانها و شرکتهای تابعه بنیاد شهید و امور ایثارگران (مصوب ۱۴۰۲)
رای شماره ۱۴۰۵۳۱۳۹۰۰۰۱۰۶۲۱۷۳ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۳۰ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
ابطال آیین نامه پرداخت حقوق و مزایای کارکنان و مدیران سازمانها و شرکتهای تابعه بنیاد شهید و امور ایثارگران (مصوب ۱۴۰۲)
شماره دادنامه: ۱۴۰۵۳۱۳۹۰۰۰۱۰۶۲۱۷۳
تاریخ دادنامه: ۱۴۰۵/۴/۳۰
شماره پرونده: ۰۳۰۰۹۲۵
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای محمد شریف دشتی
طرف شکایت: بنیاد شهید و امور ایثارگران
موضوع شکایت و خواسته: ابطال آیین نامه پرداخت حقوق و مزایای کارکنان و مدیران سازمان ها و شرکت های تابعه بنیاد شهید و امور ایثارگران بدون شماره به تاریخ ۱۴۰۲/۵/۱۰
گردش کار:
شاکی به موجب دادخواستی ابطال آیین نامه پرداخت حقوق و مزایای کارکنان و مدیران سازمان ها و شرکت های تابعه بنیاد شهید و امور ایثارگران بدون شماره به تاریخ ۱۴۰۲/۵/۱۰ را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:
” صندوق قرض الحسنه شاهد مؤسّسه ای است غیرتجاری و غیرانتفاعی که دارای شخصیت مستقل حقوقی بوده است. شایان ذکر است این صندوق صرفاً به ایثارگرانی که از بنیاد شهید و امور ایثارگران حقوق دریافت می کنند تسهیلات قرض الحسنه اعطا می نماید. ضمناً برنامه و بودجه و هزینه های این صندوق کلاً و ۱۰۰% از محل کارمزد مأخوذه به نرخ ۴% اعلامی از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تأمین می گردد. هیچ گونه وابستگی مالی به دستگاه های دولتی و نهادهای انقلابی یا این که به کمک مستمر دولت اداره شود را نداشته و ندارد. صندوق قرض الحسنه شاهد بر اساس چارت سازمانی و تشکیلاتی و اساسنامه آن، دارای هیات امنا، هیاتمدیره، مدیر عامل، قایم مقام و … که در تصمیم گیری های مدیریتی، استخدامی، حقوقی، خدماتی، رفاهی و … اظهار نظر و مصوبات صندوق قرض الحسنه شاهد بر اساس مجمع عمومی عادی، فوق العاده، ماهانه و هفتگی نسبت به برنامه های روزمره و آینده صندوق قرض الحسنه شاهد برنامه ریزی و مدیریت می کنند و تحت نظر و مجوّز بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و طبق قانون کار فعالیّت می کند. حال چگونه است که یک اداره دیگر به نام اداره کل امور اقتصادی و مجامع بنیاد شهید و امور ایثارگران یا بنیاد شهید و امور ایثارگران دخالت مستقیم در امورات استخدامی، حقوقی، رفاهی و … کارکنان صندوق قرض الحسنه شاهد داشته باشند و این چنین آیین نامه ای را مصوّب نمایند. لذا طبق آیین نامه اداری، استخدامی و رفاهی کارکنان صندوق قرض الحسنه شاهد کارکنان صندوق مشمول این آییننامه می باشند نه آیین نامه مورد شکایت. لذا تقاضای رای شایسته دارم.”
در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه ای که به شماره ۱۷۰۵۲۱۶ مورخ ۱۴۰۳/۵/۸ ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی دیوان عدالت اداری شده به طور خلاصه توضیح داده است که:
”۱- همان گونه که مستحضرید نه در اساسنامه آن نهاد مقرره ای برای تهیّه و تدوین پرداخت حقوق و مزایای کارکنان و مدیران سازمان ها و شرکت های تابعه بنیاد شهید و امور ایثارگران مِن جمله صندوق قرض الحسنه شاهد وجود دارد و نه جزء ارکان اصل ۱۳۸ قانون اساسی برای تدوین آیین نامه های اجرایی قوانین می باشد.
بنابراین طبق اصل ۱۳۸ قانون اساسی مقرره مورد شکایت خارج از حدود اختیارات رییس بنیاد شهید و امور ایثارگران و سایر ارکان درون سازمانی بنیاد شهید و امور ایثاگران می باشد و مغایر و مخالف صریح اصل ۱۳۸ قانون اساسی می باشد.
۲- نظر به ماده ۲ اساسنامه و سایر مواد صندوق قرض الحسنه شاهد، این صندوق جزء شرکت های وابسته به بنیاد شهید و امور ایثارگران نمی باشد که آن اداره بتواند در امورات آن دخالت نماید و تحت نظارت مستقیم بانک مرکزی و از لحاظ مقرّرات مستخدمی و حقوق و مزایا و رفاهی کارکنان مشمول قانون کار و طبقه بندی مشاغل وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی می باشد که مقرره مورد شکایت مغایر و مخالف با ماده ۴۹ قانون کار جمهوری اسلامی ایران و بندهای ۶ گانه نامه فوق الذکر می باشد.
۳- طبق ماده ۳۰ اساسنامه صندوق، ارکان صندوق عبارتند از: هیات امنا، هیات مدیره، بازرس و طبق ماده ۴۲ آن اساسنامه شرح وظایف هیات مدیره در این ماده تهیه و تنظیم طرح ها، برنامه ها، بودجه، عزل و نصب کارکنان صندوق، تعیین شغل، ترفیع، تنبیه و شرایط استخدامی و … جزء شرح وظایف هیات مدیره می باشد که در بیست و دومین جلسه هیات مدیره روز یکشنبه مورخ ۱۳۹۶/۱۱/۲۹ و با اختیار حاصله از مواد اساسنامه صندوق بالأخص ماده ۴۲ آن اقدام به تصویب مقرّرات اداری استخدامی رفاهی کارکنان صندوق قرض الحسنه شاهد طبق بند ۳ صورتجلسه هیات مدیره به شماره ۸۸۰/۱۳۶۱۴۳ مورخ ۱۳۹۶/۱۲/۲ به امضا هیات مدیره می رسد و مقرره مورد شکایت مغایر و مخالف صریح مواد اساسنامه و اختیارات هیات مدیره در ماده ۴۲ اساسنامه و بیست و دومین جلسه هیات مدیره مورخ ۱۳۹۶/۱۱/۲۹ می باشد.
۴- بر اساس فهرست شرکت های دولتی که گزارش حسابرس به انضمام صورت های مالی سال ۱۳۹۹ آنها در تاریخ ۳۰ فروردین در سامانه کدال بر اساس حروف الفبا منتشر شده است، صندوق قرض الحسنه شاهد جزء فهرست های مذکور و شرکت های دولتی نمی باشد.
نظر به موارد فوق ابطال کل آیین نامه مورد شکایت به دلیل مخالفت و مغایرت صریح با قوانین و اساسنامه صندوق و حقوق مکتسبه کارکنان صندوق قرض الحسنه شاهد که این صندوق تحت شمول شرکت تابعه محسوب نمی گردد و همچنین تقاضای ابطال نامه اداری به شماره ۲۳۲۹۰/ص د م /۰۲ [۲۳۹۰/ص د م /۰۲] مورخ ۱۴۰۲/۶/۱ مدیر کل راهبردی اقتصادی و امور مجامع بنیاد شهید و امور ایثارگران در خصوص اجرایی نمودن آیین نامه۱۴۰۲/۵/۱۰ به صندوق قرض الحسنه شاهد مورد استدعا است.”
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
”نامه شماره ۲۳۲۹۰/ ص د م /۰۲ مورخ ۱۴۰۲/۶/۱
جناب آقای اسلام کریمی – مدیر عامل صندوق قرض الحسنه شاهد
سلام علیکم
احتراماً، با سلام و صلوات بر محمد (ص) و آل مطهرش و آرزوی توفیق و بهروزی برای جنابعالی و همکاران، با عنایت به مصوبه شورای سیاستگذاری، برنامه ریزی و هماهنگی سازمان های اقتصادی بنیاد و موافقت مـعـاون رییس جمهـور و رییس بنیاد شهیـد و امور ایثارگران بدیـن وسیـله «آییننامه حقوق و دستمزد سازمانها، مؤسّسات و شرکت های تابعه بنیاد شهید و امور ایثارگران» که به تأیید ایشان رسیده است به شرح پیوست ابلاغ می گردد.
انتظار می رود کلّیه سازمانها، مؤسّسات و شرکتهای تابعه حداکثر ظرف مدّت یک ماه نسبت به تصویب آن در هیات مدیره برای اجرا از تاریخ ۱۴۰۲/۶/۱ اقدام نموده و نتیجه را به این اداره کل گزارش نمایند.
– مدیر کل راهبری اقتصادی و امور مجامع
آیین نامه پرداخت حقوق و مزایای کارکنان و مدیران سازمان ها و شرکت های تابعه بنیاد شهید و امور ایثارگران
فصل اول : تعاریف و اصطلاحات
۱- پست : عبارت است از جایگاهی که با تصویب هیات مدیره در ساختار سازمانها و شرکتها برای انجام وظایف و مسیولیـتهای پیش بینی شده در شناسنامه شغـل از سوی مدیران عامل برای تصدّی یکی از کارکنان در نظر گرفته می شود.
……
۱۵- مُزد و حقوق : عبارت است از وجوه نقد که در مقابل انجام کار به شاغل پرداخت میشود، در صورتی که بر اساس قرارداد کار پرداخت مزد به صورت ماهانه باشد، حقوق نامبرده میشود.
فصل دوم : ضوابط پرداخت و نگهداشت سرمایه انسانی
ماده ۱- اجرای این آییننامه موجب کاهش مُزد (حقوق مبنا) و مزایای انگیزهای (مزایای به تبع شغل که حسب ماهیت شغل یا محیط کار برای ترمیم مُزد پرداخت میشود) هیچ یک از کارکنان نسبت به قبل از اجرای آییننامه نمیگردد.
تبصره : در صورتی که جمع حقوق مبنا و مزایای انگیزههای مندرج در قرارداد پس از بازنگری طرح و اجرای آییننامه نسبت به قبل (با رعایت مصوبات قانونکار) کاهش یابد، مبلغ کاهش به عنوان تفاوت مزد (تفاوت تطبیق) در قرارداد درج میگردد.
……
ماده ۱۳- مطابق با ماده ۲۴ قانون کار کلّیه مستخدمین شاغل در سازمانها و شرکتهای تابعه در صورت خاتمه همکاری برای هر سال سابقه اعم از متوالی یا متناوب بر اساس آخرین حقوق معادل یک ماه برای هر سال به عنوان مزایای پایانکار پرداخت خواهد شد.
فصل سوم : روش تعیین حقوق و مزایا
حقوق و مزایای این طرح شامل حقوق مبنا، از حاصل جمع امتیازات شاغل شغل و مدیریت و سرپرستی ضرب در ضریب ریالی به اضافه حقوق سنوات مبلغ ثابت سالیانه فوقالعاده ایثارگری و سایر فوقالعادهها، فوقالعاده های شرایـط نامساعد محیط کار، منطـقه، ایثارگری ماده ۵۱ قانون جامع ایثارگران، مهارت و تخصّص و فوقالعاده کارآمدی و توانمندی و مزایای رفاهی و اجتماعی (کمـک هزینههای مسکن اقلام مصرفی خانوار و کمک هزینه عایله مندی) و تفاوت مُزد (تطبیق) میباشد که در حکم کارگزینی قرارداد کار درج و محاسبه میشود.
……
این آیین نامه در تاریخ ۱۴۰۲/۵/۱۰ به تأیید معاون رییس جمهور و رییس بنیاد شهید و امور ایثارگران رسید و از تاریخ ابلاغ برای کلّیه سازمان ها و شرکت ها لازم الاجرا می باشد.
رییس بنیاد شهید و امور ایثارگران”
در پاسخ به شکایت مذکور، بنیاد شهید و امور ایثارگران به موجب لایحه مورخ۱۴۰۳/۶/۲۰ توضیح داده است که:
“۱- شاکی از کارکنان بازنشسته صندوق قرض الحسنه شاهد از مجموعه های تابعه بنیاد شهید و امور ایثارگران می باشد.
۲- نظر به این که عمده ایراد شاکی به نحوه تصویب و مرجع تصویب آیین نامه مورد شکایت می باشد، به استحضار می رساند مطابق با ماده واحده قانون فهرست نهادها و مؤسّسات عمومی غیردولتی (مصوّب ۱۳۷۳) و اساسنامه این نهاد، بنیاد شهید و امور ایثارگران، نهاد عمومی غیردولتی محسوب می گردد و توجهاً به تبصره (یک) همین ماده واحده مؤسّسه وابسته از نظر این قانون، واحد سازمانی مشخصی است که به صورتی غیر از شرکت تجاری موضوع ماده (۲۰) قانون تجارت (مصوب ۱۳۱۱) و برای مقاصد غیرتجاری و غیرانتفاعی توسّط یک یا چند مؤسّسه و نهاد عمومی غیردولتی، تأسیس و اداره شوند و به نحوی مالکیت آن متعلّق به نهادهای یاد شده می باشد. لذا با عنایت به ثبوت شرایط قانونی فوق و توجهاً به ماده (۸) اساسنامه صندوق قرض الحسنه شاهد که مقررّ گردیده: «صندوق نمی تواند در اموری از قبیل خرید اموال منقول و غیر منقول به قصد تجارت و انتفاع و … سرمایه گذاری کند.» محل خدمت شاکی وابسته به بنیاد و در زُمره مؤسّسات وابسته به این نهاد می باشد.
۳- همچنین بنا بر اعلام اداره کل دفتر راهبری امور اقتصادی و مجامع این نهاد اولاً)سرمایه اصلی صندوق قرض الحسنه شاهد که در بند (یک) ماده (۱۷) اساسنامه صندوق به مبلغ ۱/۲۱۰/۶۴۴/۷۹۰/۶۷۲ ریال ذکر گردیده تماماً توسّط بنیاد شهید و امور ایثارگران پرداخت گردیده است که با توجّه به الزامات بانک مرکزی مبنی بر تدوین اساسنامه در تیپ واحد، از پرداخت کننده سرمایه ذکری به میان نیامده است. و ثانیاً) مفاد بندهای (۳) و (۴) اساسنامه صندوق نیز مؤیّد وابستگی ماهوی صندوق قرض الحسنه شاهد به بنیاد شهید و امور ایثارگران می باشد.
۴- همچنین آیین نامه مذکور در جلسه مورخ ۱۴۰۲/۷/۳۰ هیات مدیره صندوق قرض الحسنه شاهد تصویب و جایگزین آیین نامه سابق صندوق گردید.
النهایه با عنایت به این که هیچ گونه تخطّی در وضع آیین نامه مورد شکایت از ناحیه این نهاد حادث نگردیده است، رد شکایت شاکی از آن عالی جنابان مورد استدعا می باشد.”
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۵/۴/۳۰ با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
اولاً بنیاد شهید و امور ایثارگران به موجب قانون اساسنامه بنیاد شهید به عنوان نهاد عمومی غیردولتی تأسیـس شده و وظایف و اختیارات رییس بنیاد در ماده ۱۲ اساسنامه پیشبیـنی گردید است.
ثانیاً شرکتهای تابعه بنیاد از جمله صندوق قرضالحسنه شاهد وفق اساسنامه ایجاد شدهاند و صلاحیت تصویب مقررات مربوط به شرکت وفق اساسنامه از جمله ماده ۴۲ آن برعهده هیات مدیره و هیات امنای همان شرکت بوده و در اساسنامه شرکتهای یادشده، اختیاری برای رییس بنیاد در این قبیل امور پیشبینی نشده است و صرف داشتن سهام نمیتواند اختیار مقررهگذاری برای دارنده بیشترین میزان سهام را ایجاد کند.
ثالثاً صورتجلسه مورخ ۱۴۰۲/۷/۳۰ هیات مدیره مبنی بر جایگزینی مصوبه رییس بنیاد شهید درخصوص آییننامه پرداخت حقوق و مزایای کارکنان و مدیران شرکت های تابعه بنیاد با آییننامه خود صندوق مورد شکایت شاکی نبوده و تأثیری در خارج از حدود اختیار بودن مقرره مورد شکایت ندارد. با توجه به مراتب فوق، مقرره مورد اعتراض به دلیل خروج از حدود صلاحیت و اختیار مرجع وضع مستند به بند یک ماده ۱۲ و مواد ۸۸، ۱۳ قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال میشود. این رای براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب ۱۴۰۲/۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.
احمدرضا عابدی- رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری
