آيين‌نامه نظام آموزش مهارت و فنآوري (مصوبه‌ شماره‌ ۱۶۲۷۳۳/ت۴۷۳۳۴هـ مورخ ۱۵/۸/۹۰)

هيئت وزيران بنا به پيشنهاد وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي و به استناد اصل يكصدو سي و هشتم قانون اساسي كشور و در اجراي ماده 21 قانون برنامه پنجم توسعه كشور مصوب سال گذشته آئين نامه آمورش مهارت و فناوري كشور را به شرح زير تصويب كرد:

آیین‌نامه نظام آموزش مهارت و فنآوری

ماده 1- نظام آموزش مهارت و فناوري شامل آموزش‌هايي است كه با هدف ارتقا و انتقال دانش كار و فناوري، به هنگام كردن مهارت‌هاي شغلي و افزايش مستمر و فزاينده بهره‌روي در تمامي سطوح تحصيلي مهارت و فناوري به صورت آموزش‌هاي رسمي و آموزش‌هاي تكميلي بين سطوح طراحي و اجرا مي‌شود. و با استفاده از فناوري‌هاي آموزشي روز و ظرفيت‌هاي آموزشي محيط كار، افراد را براساس استانداردها و صلاحيت‌هاي شغلي و با تاكيد بر اخلاق حرفه‌اي براي احراز شغل، حرفه و كسب و كار تا سطح مطلوب تربيت مي‌نمايد.

ماده 2 - نظام آموزش مهارت و فناوري مبتني بر اصول زير است:

الف ـ جامعيت و انسجام در سياست‌گذاري، برنامه‌ريزي، گسترش، نظارت و پشتيباني در تمام سطوح تحصيلات اعم از آموزش‌هاي رسمي و آموزش‌هاي تكميلي بين سطوح تحصيلي به گونه‌اي كه نيازهاي نيروي انساني بازار كار را برآورده نمايد.

ب ـ انعطاف و پويايي لازم متناسب با مقتضيات حوزه‌هاي شغلي، شرايطي محيطي، بومي و آمايش سرزمين، استعداد و علايق متقاضيان، فناوري و امكانات حال و آينده و تنوع روش‌هاي اجرا و نوآوري.

پ- هماهنگي كامل با سياست‌هاي كلان، سند چشم‌انداز بيست ساله، برنامه‌هاي پنجساله توسعه، نقشه جامع علمي كشور و ساير نظام‌هاي آموزشي.

ت ـ استقلال كامل در برنامه‌ريزي، گسترش، مميزي، استانداردسازي، نظارت و ارزيابي و تدوين ضوابط اجرا.

ث: به روز بودن محتوا و شيوه‌هاي آموزش مهارت و فناوري براساس نتايج پژوهش‌هاي كاربردي و فناوري نوين از طريق فرآيندهاي آموزشي ضمن ارتباط مستمر با مجامع بين‌المللي متناسب با تحولات نظام اشتغال.

ج ـ مشاركت، تعامل، بكارگيري ظرفيت‌ها و امكانات آموزشي دستگاه‌هاي اجرايي در تمامي مراحل (از تعيين نياز حوزه‌هاي شغلي تا طراحي و اجراي برنامه‌هاي آموزشي).

چ ـ فراهم نمودن زمينه آموزش مادام‌العمر افراد جامعه در حوزه‌هاي تخصصي شغلي.

ماده 3- متقاضيان آموزش مهارت و فناوري پس از طي نمودن مراحل نظري و دانش پايه، بخش مهارتي دوره را در محيط كار واقعي و يا شبيه‌سازي شده زيرنظر مدرساني كه از ميان متخصصان و مديران بخش كار انتخاب مي‌شوند، طي مي‌نمايند.

ماده 4 - اهداف نظام آموزش مهارت و فناوري به شرح زير تعيين مي‌شود:

الف ـ تربيت و افزايش كارآيي و اثربخشي نيروي انساني مورد نياز در بخش‌هاي مختلف صنعت، كشاورزي، خدمات و فرهنگ و هنر براساس استانداردهاي شغلي، فرهنگ ارزشي ـ بومي و نياز بازار كار داخلي و تقاضاي بازارهاي منطقه‌اي و بين‌المللي متناسب با نظام اشتغال كشور.

ب ـ اشاعه و نهادينه‌سازي فرهنگ كسب و كار مبتني بر استعداد، ذوق، دانش، مهارت، فناوري، تخصص، توانايي و كارآفريني با رويكرد ارزش‌هاي اسلامي و اخلاق حرفه‌اي.

ماده 5 _ مأموريت‌هاي نظام آموزش مهارت و فناوري به شرح زير تعيين مي‌شود:

الف ـ توسعه كمي و كيفي آموزش‌هاي مهارت و فناوري مبتني بر پژوهش‌هاي كاربردي و آمايش سرزمين با بهره‌گيري از ظرفيت‌ بخش‌هاي مختلف كشور اعم از دولتي، تعاوني و خصوصي با رويكرد تقاضا محور و در تعامل مستمر و موثر با نهادهاي بين‌المللي.

ب ـ طراحي و تدوين نمونه‌ها و روش‌هاي انعطاف‌پذير در آموزش‌هاي مهارت و فناوري تقاضا محور.

پ ـ نيازسنجي مستمر آموزشي مبتني بر آمايش سرزمين و برنامه‌ريزي، سازماندهي و هدايت آموزش‌هاي مهارت و فناوري با توجه به نظام‌هاي آموزشي بين‌المللي.

ت ـ معرفي و هدايت فارغ‌التحصيلان آموزش‌ مهارت و فناوري به بازار كار از طريق تعامل با بخش دولتي و غيردولتي و براساس ظرفيت‌ها و فرصت‌هاي شغلي شناسايي شده و توانمندي‌هاي فارغ‌التحصيلان.

ث ـ تامين نياز آموزشي حوزه‌هاي شغلي تا بالاترين سطوح آموزش عالي مهارت و فناوري بر اساس تحولات فناوري و فراهم كردن زمينه آموزش مادام‌العمر.

ج ـ فراهم نمودن امكان تجميع دوره‌هاي آموزش تكميلي بين سطوح تحصيلي و معادل‌سازي با دوره‌هاي رسمي.

ماده 6- دوره‌هاي آموزش‌ مهارت و فناوري در بخش‌هاي دولتي، عمومي، تعاوني و خصوصي و در سطوح محلي، ملي، منطقه‌اي و بين‌المللي طراحي و اجرا مي‌شود. اين آموزش‌ها در حوزه‌هاي صنعت (نفت، معدن، انرژي، صنايع غذايي، فناوري، پزشكي، ارتباطات و فناروي اطلاعات و موارد مشابه)، كشاورزي (شيلات و‌ آبزيان، منابع طبيعي، دامپروري، دامپزشكي، زراعت و باغباني و موارد مشابه)، خدمات (ورزش، اقتصاد، مديريت و تجارت، گردشگري، آموزش، نظامي و امنيتي و موارد مشابه) و فرهنگ و هنر (امور فرهنگي، رسانه، صنايع دستي، هنرهاي تجسمي، سينما، موسيقي، تئاتر و موارد مشابه) تعريف مي‌شود.

ماده 7 ـ به منظور هماهنگي بين دستگاه‌هاي اجرايي، شوراي سياست‌گذاري و برنامه‌ريزي سازمان ملي مهارت و فناوري كه از اين پس به اختصار «شورا» ناميده مي‌شود. با تركيب زير تشكيل مي‌شود:

1- وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي (رييس شورا)

2- رييس سازمان ملي مهارت و فناوري (دبير شورا)

3- معاون ذيربط معاونت توسعه مديريت و سرمايه انساني رييس جمهور

4- معاون ذيربط وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي

5- معاون ذيربط وزير صنعت، معدن و تجارت

6- معاون ذيربط وزير جهاد كشاورزي

7- معاون ذيربط وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي

8- رييس سازمان آموزش فني و حرفه‌اي كشور

9- رييس دانشگاه جامع علمي و كاربردي

10- رييس دانشگاه فني و حرفه‌اي

ماده 8- سازمان ملي مهارت و فناوري مسئول اجراي مصوبات شورا، يكپارچه‌سازي، هدايت و اعتلاي آموزش‌‌هاي مهارتي و استقرار نظام جامع مهارت و فناوري از طريق سه زيرنظام آموزش مهارت و فناوري، صلاحيت حرفه‌اي و شرايط احراز اشتغال است.

تبصره ـ دستگاه‌هاي متولي آموزش‌هاي مهارت و فناوري كشور از جمله سازمان آموزش فني و حرفه‌اي در چارچوب وظايف ماده يك زيرنظر شورا مي‌باشند.

ماده 9 ـ نظام آموزش مهارت و فناوري مشتمل بر نظام‌هاي فرعي ذيل است:

الف ـ آموزش عالي و مهارت و فناوري

ب ـ آموزش فني و حرفه‌اي (دوره‌هاي تكميلي بين سطوح تحصيلي)

ماده 10- اركان آموزش عالي مهارت و فناوري به شرح زير تعيين مي‌شود:

الف ـ دانشگاه جامع علمي ـ كاربردي و دانشگاه فني و حرفه‌اي.

ب ـ كارگروه هماهنگي برنامه‌ريزي درسي و آموزشي آموزش عالي مهارت و فناوري به عنوان مرجع تدوين برنامه‌هاي آموزشي و درسي، تعيين شيوه‌ها و استانداردهاي آموزشي براي نظام آموزش عالي مهارت و فناوري كه زيرنظر شوراي برنامه‌ريزي درسي و آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري تشكيل مي‌شود.

پ - كارگروه هماهنگي گسترش آموزش عالي و مهارت و فناوري به عنوان متولي سياست‌گذاري در توسعه تمامي سطوح‌ آموزش‌هاي عالي مهارت و فناوري مبتني بر آمايش سرزمين براي نظام آموزش عاملي مهارت و فناوري كه زيرنظر شوراي گسترش آموزش عالي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري تشكيل مي‌شود.

ت ـ شوراي نظارت و ارزيابي آموزش عالي مهارت و فناوري به عنوان متولي تدوين استانداردها، هدايت، نظارت، ارزيابي و اعتباربخشي مراكز مجري در تمامي سطوح تحصيلي آموزش‌هاي مهارت و فناوري.

ث ـ هيئت‌هاي امنا و هيئت مميزي مركزي آموزش‌هاي مهارت و فناوري به عنوان متولي سياست‌گذاري امور تشكيلاتي، مالي و معاملاتي، هيئت‌هاي علمي و مدرسان كه توجه ويژه‌اي را به شناسايي و استفاده از مدرسان خبره خواهد شد.

تبصره 1- براي سازماندهي بهينه و جلوگيري از تمركز امور كارگروه‌ها، شوراها و هيأت‌هاي مذكور در اين ماده، تشكيل كميسيون‌ها، گروه‌ها و كارگروه‌هاي تخصصي، ملي، منطقه‌اي و استاني در سازمان ملّي مهارت و فنآوري با تأييد شورا يا كارگروه مربوط مجاز است.

تبصره 2- احكام اعضاي شوراها، كارگروه و هيأت‌هاي موضوع اين ماده توسط وزير علوم، تحقيقات و فنآوري صادر مي‌شود.

ماده 11- مقاطع، سطوح، مدارك و گواهينامه‌ها در نظام آموزش عالي مهارت و فنآوري به شرح ذيل تعيين مي‌شود:

الف- عناوين دوره‌هاي عالي مهارت و فنآوري در اين نظام به ترتيب كارداني فني، مهندسي فنآوري، مهندسي فنآوري ارشد و مهندسي فنآوري خبره است كه به ترتيب همطراز سطوح كارداني، كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري در نظام آموزش نظري است.

ب- عناوين دوره‌هاي آموزشي با ماهيت غيرفني شامل كاردان حرفه‌اي، كارشناسي حرفه‌اي، كارشناسي حرفه‌اي ارشد و كارشناسي حرفه‌اي خبره خواهد بود.

تبصره 1- دانشجويان دوره‌هاي عالي سطوح مختلف تحصيلي نظام مهارت و فنآوري همانند دانشجويان نظام آموزش نظري از مزايا و تسهيلات قانوني نظير معافيت تحصيلي برخوردار مي‌باشند.

تبصره 2- حداقل سهم آموزش‌هاي مهارتي در محيط كار كه بر اساس ممارست و تمرين عملي شكل مي‌گيرد، براي مقاطع مختلف تحصيلي نظام آموزش عالي مهارت و فنآوري، شصت درصد كل دوره خواهد بود.

ماده 12- سطوح تحصيلي در هر دو نظام آموزش عالي نظري و نظام آموزش عالي مهارت و فنآوري از نظر ارزش همطراز بوده و فارغ‌التحصيلان هر يك از سطوح تحصيلي در اين دو نظام مي‌توانند بر اساس شرايط عمومي و اختصاصي پذيرش، در سطوح بالاتر در هر يك از دو نظام ادامه تحصيل دهند.

ماده 13- دوره‌هاي نظام آموزش عالي مهارت و فنآوري در دانشگاه جامع علمي-كاربردي و دانشگاه فني و حرفه‌اي اجرا خواهد شد و مدارك تحصيلي اين دوره‌ها توسط وزارت علوم، تحقيقات و فنآوري و از طريق دانشگاه جامع علمي-كاربردي و دانشگاه فني و حرفه‌اي صادر مي‌شود.

تبصره 1- دانشگاه‌ها و مراكز تحقيقاتي نظام آموزش نظري مي‌توانند با رعايت استانداردهاي نظام آموزش عالي مهارت و فنآوري و با مجوز شوراي هماهنگي گسترش آموزش عالي مهارت و فنآوري مجري دوره‌هاي آموزشي اين نظام شوند.

تبصره 2- دارندگان مدارك تحصيلي و گواهي‌نامه‌هاي آموزشي اين نظام از تمامي مزاياي قانوني اشتغال و دريافت تسهيلات برخوردار هستند.

ماده 14- سنجش و پذيرش دانشجو در تمام مقاطع آموزش عالي مهارت و فنآوري مطابق با مصوبات شوراي برنامه‌ريزي درسي نظام آموزش مهارتي و قوانين پذيرش در وزارت علوم، تحقيقات و فنآوري انجام خواهد شد.

ماده 15- به منظور ارتقاي بهره وري نيروي كار، افزايش دانش و مهارت، ارتقاي شغلي و حرفه‌اي مطابق با فنآوري روز، دوره‌هاي آموزشي تكميلي بين سطوح تحصيلي در شروع و يا حين كار در محيط كار، كارگاه و يا مراكز آموزش ارايه مي‌شود. اين آموزش‌ها در قالب پودمان‌ها يا بسته‌هاي آموزشي از هر سطح ورودي تا عالي‌ترين سطح ، طراحي و اجرا مي‌شود.

تبصره 1- آموزش‌هاي تكميلي بين سطوح تحصيلي به دريافت گواهي‌نامه منجر مي‌شود.

تبصره 2- حداقل سهم آموزش‌هاي مهارتي در محيط كار كه بر اساس ممارست و تمرين عملي شكل مي‌گيرد، براي دوره‌هاي تكميلي بين سطوح تحصيلي هفتاد درصد كل دوره خواهد بود.

ماده 16- چنانچه فردي تمامي پودمان‌ها يا بسته‌هاي آموزشي متوالي و مرتبط تكميلي بين سطوح تحصيلي را با موفقيت بگذراند، مي‌تواند طبق مصوبات و آيين‌نامه‌هاي كارگروه هماهنگي برنامه‌ريزي درسي و آموزشي در نظام آموزش مهارت و فنآوري مورد ارزيابي قرار گرفته و موفق به اخذ مدرك تحصيلي مرتبط شود.

تبصره 1- ارزيابي و تعيين سطوح صلاحيت‌هاي حاصل از تجربه، استمداد و ممارست و اعطاي مدرك به آن در نظام صلاحيت حرفه‌اي مورد توجه قرار خواهد گرفت.

تبصره 2- پودمان‌ها يا بسته‌هاي آموزشي به صورت مهارتي پايه و مهارتي تخصصي، مرتبط با يك حوزه شغلي است و موفقيت در هر يك از اين پودمان‌ها يا بسته‌هاي آموزشي منجر به صدور گواهينامه‌ي مهارت مي‌شود.

تبصره 3- براي استفاده از ظرفيت اين آموزش‌ها، كاركنان دولت در جهت ارتقا و توانمندسازي مهارتي آنان در اولويت مي‌باشند.

ماده 17- دوره‌هاي آموزش تكميلي بين سطوح تحصيلي در سازمان آموزش فني و حرفه‌اي و يا دانشگاه جامع علمي-كاربردي اجرا خواهد شد و گواهينامه‌هاي دوره آموزش تكميلي بين سطوح تحصيلي كه در قالب پودمان‌ها يا بسته‌هاي آموزشي ارايه مي‌شود، در هر سطحي توسط سازمان آموزش فني‌ و حرفه‌اي و يا دانشگاه جامع علمي-كاربردي صادر مي‌شود.

ماده 18- داوطلبان دوره‌هاي آموزش تكميلي بين سطوح تحصيلي كه داراي شرايط عمومي آموزش مي‌باشند، با رعايت سلسله مراتب آموزشي مربوط مي‌توانند در اين دوره‌ها شركت نمايند.

ماده 19- دوره‌هاي آموزشي كاركنان دولت كه در چارچوب نظام آموزش مربوط طراحي شده است، در قالب ماده (10)‌ اين آيين‌نامه تدوين و در مراكز مجري آموزش‌هاي علمي-كاربردي وابسته به دستگاه ذي‌ربط تحت نظارت دانشگاه جامع علمي-كاربردي اجرا مي‌شود.

تبصره 1- دوره‌هاي آموزشي كه در چارچوب مقررات نظام آموزشي كاركنان به اخذ مدرك تحصيلي با ارزش استخدامي، پودمان‌هاي آموزشي و گواهينامه منجر مي‌شود، بر اساس استانداردهاي نظام صلاحيت حرفه‌اي ارزيابي مي‌شود.

تبصره 2- دستورالعمل اجراي اين ماده توسط معاونت توسعه مديريت و سرمايه انساني رييس‌جمهور و سازمان ملي مهارت و فنآوري ظرف سه ماه پس از ابلاغ اين آيين‌نامه تهيه و به تصويب شورا خواهد رسيد.

ماده 20- ضوابط و برنامه‌هاي اجرايي دستگاه‌هاي مختلف در خصوص تأمين نيروي انساني مورد نياز، بايد متناسب با نظام آموزش مهارت و فنآوري و صلاحيت حرفه‌اي تعيين و تدوين شود. اين ضوابط و برنامه‌ها شامل بكارگيري، آموزش‌هاي مهارتي در شروع خدمت، ادامه خدمت و ارتقاي توانمندي نيروي انساني در حوزه‌هاي مختلف مي‌باشد.

تبصره 1- كارگروه دستگاه‌ها موظفند پيش از راه‌اندازي سامانه‌ها و فنآوري جديد، در يك زمان مقرر، پودمان‌ها و بسته‌هاي آموزشي مرتبط را جهت آموزش نيروي انساني مورد نياز، در تعامل با نظام آموزش مهارت و فنآوري ارايه نمايند.

تبصره 2- دستگاه‌هاي دولتي و غيردولتي موظفند در بكارگيري نيروي انساني مورد نياز، صلاحيت‌هاي حرفه‌اي كسب شده از طريق آموزش‌هاي مهارت و فنآوري را لحاظ نمايند. ضوابط مربوط به ايجاد تسهيلات و اولويت بخشي در به‌كارگيري آموزش ديدگان و مهارت آموزان نظام آموزشي مهارت و فنآوري در نظام اشتغال (شرايط احراز اشتغال)، ارايه خواهد شد.

تبصره 3- امكانات و اعتبارات لازم جهت اجراي آموزش‌هاي مهارتي مورد نياز از محل اعتبارات دستگاه مربوط تأمين مي‌شود.

تبصره 4- تسهيلات ويژه‌اي كه در راستاي جهت‌دهي آموزش براي ايجاد اشتغال و توسعه‌ي فنآوري‌هاي محيط كار و توسعه‌ي اقتصاد تخصص‌محور در اختيار دانشجويان و مهارت‌آموزان اين نظام قرار خواهد گرفت، پس از تصويب در شوار ابلاغ خواهد شد.

ماده 21- آموزش‌هاي دوره‌هاي مهارت و فنآوري اعم از رسمي و تكميلي بين سطوح تحصيلي مي‌تواند به روش‌هاي حضوري، نيمه‌حضوري، الكترونيكي و يا تركيبي اجرا شود. هر يك از اين روش‌ها شامل آموزش‌هاي ترمي، پودماني، تك پودمان و دوره‌هاي تخصصي خواهد بود.

تبصره- برنامه‌ريزي و اجراي تمام شيوه‌هاي آموزش مهارت و فنآوري بايد مبتني بر تغييرات فنآوري‌هاي روز و نياز بازار كار باشد و با محوريت آموزش در محيط كار و استفاده از فنآوري‌هاي شبيه‌سازي در فضاي حقيقي يا مجازي، طراحي و اجرا شود.

ماده 22- منابع درآمدي نظام آموزش مهارت و فنآوري از محل شهريه دوره‌هاي رسمي و تكميلي بين سطوح تحصيلي، هدايا، كمك‌ها و موقوفات اشخاص حقيقي و حقوقي، عوايد حاصل از فروش اموال و حق دانش فني، سهم دستگاه‌هاي اجرايي در امر آموزش و پژوهش و همچنين تسهيلات اعتباري تأمين مي‌شود و بر اساس مصوبات هيأت امناي سازمان و در چارچوب آيين‌نامه‌هاي مالي و معاملاتي دانشگاه‌ها و قوانين پنج‌ساله توسعه قابل هزينه است.

محمدرضا رحيمي- معاون اول رييس‌جمهور